Virtual en augmented reality in het aanbod van erfgoedverenigingen

Virtual en augmented reality zijn technologieën die de afgelopen jaren hun opgang maakten en nu steeds meer hun ingang vinden in allerlei domeinen, waaronder ook het erfgoedveld. Voor de reeks Spraakmakers zochten we uit wat virtual en augmented reality-technologieën kunnen betekenen voor erfgoedvrijwilligers.

Hoe kunnen virtual en augmented reality het werk van erfgoedvrijwilligers in de toekomst veranderen? Welke uitdagingen en mogelijkheden brengen deze technologieën met zich mee? En hoe kunnen erfgoedverenigingen de technologieën inzetten om hun aanbod te verrijken?

In enkele artikels ontdek je wat er al bestaat en vind je inspirerende voorbeelden om er ook zelf als erfgoedvrijwilliger mee aan de slag te gaan.

SPRAAKMAKENDE VOORBEELDEN IN HET ERFGOEDVELD

Om deze vragen te verkennen gingen we in gesprek met vier mensen: Paul Van de Velde (Heemkring de Semse), Bram Wiercx (Faro), Iason Jongepier (Universiteit Antwerpen) en Dani¨el Pletinckx (Visual Dimension). Ze bieden elk een ander perspectief vanuit hun eigen achtergrond: Van de Velde als erfgoedvrijwilliger, Wiercx vanuit de gesubsidieerde erfgoedsector, Jongepier als academisch onderzoeker en Pletinckx vanuit de private sector. Allemaal waren of zijn ze betrokken bij VR/AR-projecten in de erfgoedsector.

Paul Van de Velde

Van de Velde vertelde ons over de virtuele tour met 360°-fotografie van Zemst en omliggende dorpen. Daarnaast biedt de kring ook wandelingen aan met de ErfgoedApp, waarbij je via je smartphone meer te weten komt over het Zemstse erfgoed. Bram Wiercx gaf meer toelichting bij hoe die app ontstaan is en wat je ermee kan doen. Jongepier vroegen we naar Virtuafort, een project waarbij je met VR kan rondwandelen in het zeventiende-eeuwse fort Lillo. Tot slot interviewden we Pletinckx over de virtuele 3D-reconstructie van site Raversyde in 1915 en 1917.

Allemaal keerden ze zich tot VR en AR omdat ze hun aanbod ermee kunnen uitbreiden én verrijken. Daarvoor gingen ze op zoek naar historisch materiaal in hun eigen collectie of verrichten ze nieuw onderzoek, om op basis daarvan digitale toepassingen uit te werken (meer hierover lees je in dit artikel). In dit artikel gaan we dieper in op de plaats die het resultaat krijgt in het erfgoedaanbod.

De vier ervaringsdeskundigen

PLAATS IN DE WERKING VAN JE AANBOD

Een virtual of augmented reality-tool wordt niet zomaar ontwikkeld omdat het kan. Het dient een bepaald doel. Of het nu gaat om een nieuwe manier van erfgoed ontsluiten of om een grotere betrokkenheid met dat erfgoed mogelijk te maken, de VR- en AR-tools krijgen een plaats in de werking van erfgoedverenigingen en -instellingen.

Op welke manier verrijken die tools de dienstverlening? De vier ervaringsdeskundigen die we voor Spraakmakers interviewden, zien elk hun eigen voordelen in het gebruik van virtual en/of augmented reality.

‘Dat is heel belangrijk als je een virtual reality applicatie maakt, in welke vorm dan ook, dat je altijd kijkt naar welke toegevoegde waarde dat heeft voor je publiek, voor de gids, voor degene die het gebruikt, educatief of toeristisch of wat dan ook.’ – Daniël Pletinckx

Een VR- of AR-project in vijf stappen

DE SEMSE TREKT DE DIGITALE KAART

Een digitaal aanbod pal op de homepage

Zemst: prachtig virtueel heeft een prominente plaats in het aanbod van Heemkring de Semse. Op de thuispagina van hun website kan je er niet naast kijken. Met een paar kliks ontdek je verschillende erfgoedgebouwen in Zemst en nabijgelegen dorpen. De Semse vindt het belangrijk dat mensen makkelijk, ‘vanuit hun luie zetel’, de virtuele tour kunnen volgen. Het erfgoed van Zemst is met andere woorden steeds binnen handbereik.

‘Zemst: prachtig virtueel gaat altijd op de homepage blijven.’ – Paul Van de Velde

Een beeld uit de virtuele tour van de Semse

Ook de tochten met de ErfgoedApp vind je makkelijk terug op hun website. Met de app kan de Semse nu eenvoudig haar historische kennis delen buiten het museum. Als je luistert naar een erfgoedverhaal op de plek waar het zich afspeelde, heeft dat vaak meer kracht dan als je erover leest op een plaatje in een museum.

De Bos van Aa-zaal in het museum van de Semse

Binnen het aanbod van de Semse zorgen de wandelingen en fietstochten met de ErfgoedApp ervoor dat mensen erop uit trekken om het Zemstse verleden te ontdekken. Daarnaast zorgt het gebruik van de ErfgoedApp in het museum zelf er ook voor dat bezoekers op hun eigen tempo de vaste tentoonstelling met gidsing kunnen ontdekken, zonder dat de Semse daarvoor twee mensen moet optrommelen.

‘De virtuele webomgeving is een technologie voor een bezoek vanuit je luie stoel. De ErfgoedApp neem je mee op je smartphone en bekijk je onderweg.’ – Paul Van de Velde

De voordelen van een digitaal aanbod

Belangrijk bij de tochten is dat verschillende media gecombineerd worden. In tegenstelling tot een papieren gidsboekje, maakt de app gebruik van audio, beeld en film. Bovendien heeft de keuze voor een digitale drager voor de Semse heel wat andere voordelen. Zo hoef je bij elke aanpassing van je gids-informatie niet steeds opnieuw een nieuwe versie laten drukken, wat geld kost.

Een papieren boekje moet je als wandelaar ook extra meenemen, terwijl je smartphone sowieso al in je broekzak zit. Omdat de app steunt op GPS-systemen is het bovendien veel moeilijker om verkeerd te lopen in de route, terwijl een papieren gidsboekje je niet terug op het juiste spoor kan zetten.

‘Het is een medium dat vandaag ook aanspreekt.’ – Paul Van de Velde

Anders dan in het traditionele aanbod, brengen de virtuele tour en de tochten met de ErfgoedApp het erfgoed op een andere manier aan. Er zijn nu ook simpelweg meer opties voor mensen die de geschiedenis en het erfgoed van Zemst willen ontdekken.

Voor de kring zit er vooral een grote meerwaarde in het digitale aspect van de gebruikte technologieën, zo blijkt uit het gesprek met Van de Velde. Beide toepassingen lijken aanlokkelijker voor het publiek dan het originele aanbod. De kring ziet dat aan de verjonging van haar publiek. Bij hun 600-tal volgers op Facebook hebben er 60 procent een leeftijd onder de vijftig jaar.

Een kleine twee maanden na haar lancering telde de virtuele tour al een 400 à 500 bezoekers en tijdens de coronaperiode namen zo’n 1000 mensen deel aan een tocht in de ErfgoedApp. Voor de Semse is het duidelijk dat VR en AR niet alleen haar aanbod verrijken, maar ook haar publiek.

De voornaamste kracht ligt voor de Semse in het feit dat haar historische kennis buiten de muren van het museum treedt en zo mensen aanspreekt die normaal gezien niet naar het museum komen. Mensen stappen enkel het museum binnen als er iets groots of spectaculairs te zien valt, maar zulke tentoonstellingen passeren niet elke dag.

Omdat de virtuele tour en de tochten met de ErfgoedApp op een andere, ‘modernere’ manier prikkelen, vindt een breder publiek toch haar weg naar de kring. Dat wil niet per se zeggen dat de bezoekersaantallen stijgen, maar wel dat wanneer er toch een grootsere tentoonstelling doorgaat, deze groep meer geneigd zal zijn om ook naar het fysieke museum te trekken.

‘Het is een nieuwe manier om heemkunde in de kijker te brengen. Ook naar een jonger publiek toe, die dan misschien niet onmiddellijk naar hier komen, maar die dan toch de heemkring leren kennen. Ze weten dat we bestaan. En als we dan iets bijzonders tonen, zullen ze ook makkelijker de weg naar onze kring vinden.’ – Paul Van de Velde

Voor de Semse zijn de virtuele tour en de ErfgoedApp manieren om de kring op een andere manier in de kijker te zetten en zo het oubollige imago van een heemkring van zich af te schudden.

Beeld uit de virtuele tour van de Semse

MET DE ERFGOEDAPP IN DE HAND

Interactieve verhalen

Bram Wiercx komt vaak in contact met erfgoedverenigingen die met de ErfgoedApp aan de slag gaan. Hij ziet voor deze vrijwilligers tal van mogelijkheden om met de app hun dienstverlening te verrijken. Net zoals Heemkring de Semse kunnen erfgoedverenigingen  met de app multimediale verhalen brengen in hun museum of bij een wandeltocht.

Je kan daar ook heel wat interactieve features aan toevoegen, zoals bijvoorbeeld ‘scratch’. Daarmee kan je een afbeelding wegkrassen, ‘een beetje zoals een kraslot’. Ook kunnen erfgoedvrijwilligers hun verhaal vormgeven via een gamification module in de app of kunnen ze bezoekers opdrachten geven, zodat ze het erfgoed op een actievere manier leren kennen. Met de app kan je de verhalen die je vertelt dus een extra, interactieve laag bezorgen.

‘De gebruiker die de tentoonstelling bezoekt, wandelt door het museum, komt in een ruimte en krijgt eigenlijk automatisch een selectie van al die informatie die er beschikbaar is: audio of video of wat dan ook.’ – Bram Wiercx

Tentoonstellingen precies op jou afgestemd

In een museumcontext zijn er nog enkele mogelijkheden waarmee je het potentieel van de app kan benutten. In een vitrine is het soms moeilijk om elk klein voorwerp apart te scannen. Daarom kan je werken met nummertjes, waarbij elk nummertje verbonden is aan zowel één voorwerp als de bijhorende informatie.

De app biedt ook een audiosync-optie. Wanneer in een museum (of elders) een video in een loop getoond wordt, kan je op eender welk moment het beeld van dat filmpje even scannen. Dan zal je automatisch de bijhorende audio krijgen. Die functie is meertalig, wat wil zeggen dat verschillende mensen het filmpje tegelijkertijd in verschillende talen kunnen bekijken.

‘Zo kan je eigenlijk met meerdere bezoekers samen naar een video luisteren zonder dat je de film moet herstarten of een bepaalde taalkeuze moet maken.’ – Bram Wiercx

De ErfgoedApp biedt ondersteuning met een doventolk

Omdat de verhalen in de app niet ‘standaard’ zichtbaar zijn, maar wel opgeroepen kunnen worden, zorgt dat ervoor dat je met de app de toegankelijkheid van een tentoonstelling kan verhogen. Een tentoonstelling en de bijhorende scenografie worden eenmalig vastgelegd en daarna niet meer aangepast.

Door te werken met de ErfgoedApp kan je verschillende lagen binnen de tentoonstelling creëren. Zo kan je je tentoonstelling laten ondersteunen door een filmpje met Vlaamse Gebarentaal of kan je een verhaal brengen specifiek op maat van kinderen.

De app laat je toe om het bestaande, vaste parcours te diversifiëren en om één groot, monotoon verhaal te vermijden. Bovendien voorkom je met de app zwaarbeladen tentoonstellingszalen, want je hoeft niet overal tekstbordjes, filmpjes of audioguide-punten te voorzien.

Erfgoed actief ontdekken

De grootste troef van de app, zegt Wiercx, is dat hij ervoor zorgt dat ‘mensen iets doen’. Het draait niet om een virtuele beleving waarbij de gebruiker enkel en alleen in de app-omgeving blijft. De app zorgt er net voor dat je wel verbonden blijft met je fysieke omgeving. Door het toevoegen van een digitale laag aan de werkelijkheid creëert de app interactie en toegankelijkheid en stijgt de betrokkenheid met het erfgoed.

‘Het is hier geen virtuele beleving, het is een echte beleving. (…) De inhoud van de app speelt zich niet alleen af binnen de app, maar is juist verbonden met de omgeving. Dat is denk ik het mooie. Het is niet enkel een beleving op je smartphone. Het helpt net om erfgoed beter te begrijpen, om de interactie aan te gaan en om het allemaal bij elkaar te brengen.’ – Bram Wiercx

Daarnaast ziet Wiercx ook veel belang in de mogelijkheid om het onzichtbare zichtbaar te maken. Er zijn heel wat historische gebeurtenissen/objecten/landschappen die je vandaag niet meer kan ‘zien’. Omdat de app steeds een digitale laag toevoegt aan de werkelijkheid, kan je die onzichtbaarheden terug oproepen.

‘Het is een duurzame manier om die content levend te houden.’ – Bram Wiercx

Wanneer de tour geactiveerd is, stopt het verhaal voor het maakproces voor de erfgoedvrijwilligers nog niet. Mensen moeten immers de tour in de app kunnen vinden; ze moeten weten dat die bestaat. Daarom is het belangrijk dat makers hun tour communiceren en promoten, liefst met een lanceringsmoment.

Bram Wiercx geeft aan dat het voor vrijwilligers zinvol kan zijn om daarbij te kijken naar de gemeente, omdat die samenwerking er meestal al is. Ook werkt het vaak om een persbericht uit te sturen. Ter plekke kan je ook erfgoedbordjes laten plaatsen, waardoor passanten zien dat ze er de ErfgoedApp kunnen gebruiken.

Wiercx hamert daarom op een dubbele weg van communicatie: ter plekke een bordje voor toevallige passanten en via verschillende communicatiekanalen om je eigen publiek er bewust naartoe te leiden.

GEGIDST DOOR HET VERLEDEN

Virtueel reizen in de tijd

Zowel in Fort Lillo als op de site van Raversyde gebruiken (vrijwillige) gidsen de ontwikkelde virtual reality-omgevingen als ondersteuning voor de uitleg die ze geven. Het resultaat van het project Virtuafort heeft vandaag de functie van een toeristische tool.

Mensen kunnen er enerzijds een blik werpen in de toekomst, wat deel uitmaakt van het project Recapture the Fortress Cities. Anderzijds kunnen ze virtueel reizen naar het verleden, waarvoor Iason Jongepier en zijn collega’s historisch onderzoek voerden in het kader van het Antwerp Time Machine-project.

Voor Jongepier heeft dit niet alleen zin als visualisering van het verhaal dat de gidsen vertellen, maar kan het interessant zijn om de ontwikkelingsfase van de tool als uitgangspunt voor de uitleg te nemen. Het kan boeiend zijn om te vertellen hoe tot bepaalde reconstructies gekomen wordt. Zo leert de bezoeker de site kennen vanuit een andere invalshoek.

Een gids projecteert de virtuele omgeving op een muur

In het Atlantikwall-museum in Raversijde gebruiken gidsen van de Oostendse gidsenvereniging De Lange Nelle de VR-omgeving om groepen rond te leiden op de site. In een bunker projecteren ze de omgeving op een van de muren. Met een game controller kunnen ze dan naar believen rondwandelen in de virtuele wereld en enkele animaties afspelen (zoals het klaarmaken van munitie).

Vervolgens trekken ze met de groep de site in en maken ze dezelfde tour als die ze net in VR zagen. Zo kan de gids makkelijk terugverwijzen naar wat er vandaag niet meer is, maar wat de bezoekers wel hebben kunnen zien in de virtuele reconstructie.

Individuele bezoekers zien de virtuele omgeving op een tablet

Ook individuele bezoekers kunnen gebruik maken van de VR-toepassing, maar op een andere manier. Zij kunnen een tablet van het museum gebruiken waarbij de VR gebruikt wordt als AR. Op bepaalde locaties kunnen ze dan op de tablet zien hoe het er daar uitzag een eeuw geleden en krijgen ze daar extra uitleg bij.

‘De gidsen gebruiken het als een soort interactieve prentenboek. Ze gebruiken die uiteindelijk naar eigen zin en naar eigen vermogen.’ – Daniël Pletinckx

De troeven van een VR-omgeving

Voor de gidsen heeft de tool een heel aantal voordelen. In de eerste plaats vormt een virtuele omgeving geen lineair verhaal. Het is niet ‘voorgekauwd’, zoals Pletinckx het verwoordt. Daardoor heeft de gids erg veel vrijheid in het verhaal dat die vertelt en is het ook makkelijk om in te spelen op het publiek dat voor je zit.

Een klas, een groep senioren, een groep WOI-experten, een vriendengroep… Ze hebben allemaal een andere aanpak nodig. Met de VR-omgeving heeft de gids alle mogelijkheden en kan die zelf kiezen hoe kort of lang die de tour maakt en waar die wel of geen (extra) uitleg geeft.

De tool laat ook toe om bezoekers bepaalde plaatsen te tonen die fysiek niet toegankelijk zijn of om te demonstreren hoe munitie werd voorbereid, iets dat fysiek helemaal niet mogelijk is. Hier kan je heel makkelijk terug naar verwijzen tijdens de fysieke tocht op de site.

‘Dat is ook het voordeel ook aan virtual reality: er zit dan niks voor je voorgekauwd in.’ – Daniël Pletinckx

Voor de bezoeker ligt de kracht van de VR-omgeving vooral in de visuele component ervan. Pletinckx legt uit dat een menselijk geheugen namelijk erg visueel ingesteld is. Mensen zullen iets veel beter in het verleden kunnen plaatsen als ze dat visueel doen dan als ze zouden moeten zeggen waar iets zich ergens op een tijdlijn bevindt.

Door met virtual reality de site in Raversyde aanschouwelijk te maken zoals ze vroeger was, zorgen Daniël Pletinckx en zijn collega’s ervoor dat de historische context de bezoeker veel meer bijblijft dan wanneer ze gewoon op de site zelf zou rondwandelen. Bovendien creëert het interactieve karakter van de VR voor de bezoeker een grote(re) betrokkenheid met het erfgoed zelf.

‘Je ziet nog de aanzet van het kanon, je ziet nog de vijzen uit de grond zitten. Maar het kanon is er natuurlijk niet meer.’ – Daniël Pletinckx

Virtual reality zonder VR-bril

Opvallend ten opzichte van andere VR-projecten is dat hier geen VR-bril gebruikt wordt, maar een projectie op de muur. Dat was een bewuste keuze. Enerzijds draagt dit een veel lagere kost met zich mee. Voor deze VR is enkel een projector, een computer en een game controller nodig.

Een gids gaat in interactie met het publiek

Bij VR-brillen zou de prijs al heel snel hoog oplopen omdat niet alleen de brillen aangeschaft moeten worden, maar ook de nodige besturingssystemen. Dat vraagt ook bijkomend personeel om de VR-brillen te kuisen na elk gebruik.

Een VR-projectie leent zich bovendien tot sociale interactie. Wanneer je een VR-bril op hebt, beleef je de virtuele omgeving op een individuele manier. Hoewel dat qua ruimtelijke ervaring zeker meer kwaliteit biedt, verlies je het aspect van een museumbezoek als groepsgebeuren.

Omdat de gidsen werken met een projectie, krijgt de menselijke factor veel meer ruimte. De gids kan hun toehoorders zien en daardoor ook aanvoelen of ze kunnen volgen. De dynamiek binnen een groep met gids blijft aanwezig, wat niet het geval is met een VR-bril.

‘Als ik een gids ben en iets vertel, dan wil ik mijn toehoorders zien, want ik kan aan hun ogen zien of ze mij begrepen hebben. (…) Ik moet op zijn minst kijken: landt mijn verhaal? Verstaan ze wat ik vertel? Als je dan iedereen zou opsluiten in een VR bubbel met een VR headset, dan kan je dat niet.’ – Daniël Pletinckx

‘Hoe werkt dit?’

Pletinckx benadrukt dat de meerwaarde van de virtual reality-omgeving zich zeker niet beperkt tot enkel het gebruik, maar ook in de ontwikkelingsfase te vinden is. De 3D-reconstructie maakt de site zoals ze was in 1915 en 1917 terug aanschouwelijk.

Die reconstructie vergde heel wat historisch onderzoek, dus alleen al door het maken van VR/AR, leer je nieuwe dingen bij over je historisch materiaal. Je bestudeert immers je bronnen opnieuw en soms op een andere manier dan voordien.

‘Er was materiaal om dat te reconstrueren, maar veel van die dingen waren toch nog niet echt gekend. Bijvoorbeeld heel praktisch: Hoe zit dat in elkaar? Hoe werkt dat?’ – Daniël Pletinckx

De toegevoegde waarde van een VR- of AR-project

TOEGEVOEGDE WAARDE ALS RESULTAAT

Er is niet “één meerwaarde”: iedereen heeft een ander aanbod, dus het is niet verwonderlijk dat virtual en augmented reality op andere manieren gebruikt worden. Voor Paul Van de Velde is het een manier om met zijn heemkring een breder, ander en jonger publiek te bereiken, terwijl Iason Jongepier dan weer op een innovatieve manier historische data wil weergeven.

Alle vier de ervaringsdeskundigen doken in de wereld van VR en AR met hun eigen doel voor ogen. Die toegevoegde waarde is namelijk de belangrijkste reden om een VR- of AR-project te beginnen.

Benieuwd hoe de vier ervaringsdeskundigen de toekomstige relevantie van VR en AR voor erfgoedvrijwilligers inschatten? Je leest er meer over in dit artikel.

MEER LEZEN?

Ontdek ook de andere artikels die we in de reeks Spraakmakers schreven rond virtual en augmented reality:

• Virtual en augmented reality: spraakmakende voorbeelden uit het erfgoedveld.
• Virtual en augmented reality in het erfgoedveld: van historische inhoud tot technologische toepassing.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: een blik op de toekomst.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: de mogelijkheden op een rij.
• Of neem een kijkje op de hoofdpagina van Spraakmakers VR/AR.

MEER INFORMATIE

Afbeeldingen

De afbeeldingen genummerd op volgorde van boven- tot onderaan de pagina:

1. © Paul Van de Velde, Paul van de Velde van Heemkring de Semse.
2. © Histories, Infographic met de vier ervaringsdeskundigen.
3. © Histories, Infographic voor een VR/AR-project voor erfgoedvrijwilligers in vijf stappen.
4. © Herman Desmet Photography, Zicht op het Rubenskasteel in Zemst: prachtig virtueel, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
5. © Paul Van de Velde, De zaal rond het Bos van Aa in het museum van Heemkring de Semse.
6. © Herman Desmet Photography, Zicht binnen in het Rubenskasteel in Zemst: prachtig virtueel, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
7. © Faro, Ondersteuning met Vlaamse Gebarentaal via de ErfgoedApp, via https://faro.be/blogs/bram-wiercx/maak-uw-erfgoedinstelling-toegankelijk-voor-doven-en-slechthorenden.
8. © Visual Dimension, Een projectie van de VR-omgeving maakt duidelijk hoe munitie voorbereid werd, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
9. © Visual Dimension, Een tablet de VR-omgeving van site Raversyde voor individuele bezoekers, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
10. © Visual Dimension, Een gids gaat bij de VR-demonstratie in interactie met zijn publiek, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
11. © Histories, Infographic met de voordelen van VR en AR voor erfgoedvrijwilligers.

Websites

• ‘ErfgoedApp voor makers’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://erfgoed.app/erfgoedapp-voor-makers/.
• ‘Ontdek MEER met de Erfgoedapp’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://faro.be/ontdek-meer-met-de-erfgoedapp.
• ‘Over de ErfgoedApp’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://faro.be/erfgoedapp/over-de-erfgoedapp.
• ‘Fietstocht “Zag Rubens het zo”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2032.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://desemse.be/.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=219.
• Regionaal Landschap de Voorkempen. ‘VIRTUAFORT: digitaal Fort Lillo voorgesteld. Slotstuk Europees project vestingsteden ‘Recapture the fortress cities’. Geraadpleegd 26 juni 2024, via https://www.rldv.be/nieuws/virtuafort-lillo.
• Universiteit Antwerpen. ‘Antwerp Time Machine’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/antwerp-time-machine/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Virtual technology for resilient fortification heritage’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Historical reconstruction: Lillo fortress in 1639’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/historical-reconstruction/.
• Visual Dimension (2014-15, 2018-19). ‘The Great War at Raversyde’. Geraadpleegd 13 juni 2024, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
• ‘Zemst – Prachtig Virtueel anno 2024’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2192.
• ‘Zemst: prachtig virtueel’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&logosize=112&fs=1&vr=1&zoom=1&sd=1&initload=0&thumbs=1&inst=nl.

Virtual en augmented reality in het erfgoedveld: van historische inhoud tot technologische toepassing

Virtual en augmented reality zijn technologieën die de afgelopen jaren hun opgang maakten en nu steeds meer hun ingang vinden in allerlei domeinen, waaronder ook het erfgoedveld. Voor de reeks Spraakmakers zochten we uit wat virtual en augmented reality-technologieën kunnen betekenen voor erfgoedvrijwilligers.

Hoe kunnen virtual en augmented reality het werk van erfgoedvrijwilligers in de toekomst veranderen? Welke uitdagingen en mogelijkheden brengen deze technologieën met zich mee? En hoe kunnen erfgoedverenigingen de technologieën inzetten om hun aanbod te verrijken?

In enkele artikels ontdek je wat er al bestaat en vind je inspirerende voorbeelden om er ook zelf als erfgoedvrijwilliger mee aan de slag te gaan.

SPRAAKMAKENDE VOORBEELDEN UIT HET ERFGOEDVELD

Om deze vragen te verkennen gingen we in gesprek met vier mensen: Paul Van de Velde (Heemkring de Semse), Bram Wiercx (Faro), Iason Jongepier (Universiteit Antwerpen) en Daniël Pletinckx (Visual Dimension). Ze bieden elk een ander perspectief vanuit hun eigen achtergrond: Van de Velde als erfgoedvrijwilliger, Wiercx vanuit de gesubsidieerde erfgoedsector, Jongepier als academisch onderzoeker en Pletinckx vanuit de private sector. Allemaal waren of zijn ze betrokken bij VR/AR-projecten in de erfgoedsector.

Paul Van de Velde

Van de Velde vertelde ons over de virtuele tour met 360°-fotografie van Zemst en omliggende dorpen. Daarnaast biedt de kring ook wandelingen aan met de ErfgoedApp, waarbij je via je smartphone meer te weten komt over het Zemstse erfgoed. Bram Wiercx gaf meer toelichting bij hoe die app ontstaan is en wat je ermee kan doen. Jongepier vroegen we naar Virtuafort, een project waarbij je met VR kan rondwandelen in het zeventiende-eeuwse fort Lillo. Tot slot interviewden we Pletinckx over de virtuele 3D-reconstructie van site Raversyde in 1915 en 1917.

Allemaal keerden ze zich tot VR en AR omdat ze hun aanbod ermee kunnen uitbreiden én verrijken. Het resultaat van een VR- of AR-ontwikkeling krijgt namelijk een plaats in het erfgoedaanbod (meer daarover lees je in dit artikel). In dit artikel gaan we dieper in op hoe dat resultaat er gekomen is: het historische bronnenmateriaal en de vertaling ervan naar een technologische toepassing.

De vier ervaringsdeskundigen

ONTSLUITING VAN HISTORISCHE GEGEVENS

De vier projecten brengen allemaal historische gegevens in een virtuele omgeving of een augmented reality-toepassing. Hoewel die in elk project steeds het resultaat zijn van historisch onderzoek, verschillen ze inhoudelijk.

We waren nieuwsgierig naar het historische materiaal achter de toepassingen. Met wat voor soort historische inhoud gingen de vier projecten aan de slag? En hoe verwerkten ze historische informatie met het oog op de uiteindelijke digitale toepassingen?

BESTAANDE HISTORISCHE KENNIS

Eigen collectie…

Heemkring de Semse vertrekt voor haar virtuele tour en wandelingen door Zemst vanuit de eigen collectie, archief en bibliotheek. Voor de tochten met de ErfgoedApp gaat de kring in eerste instantie op zoek naar interessante plekken in Zemst en stippelt vervolgens wandellussen uit die die punten verbinden. Ze kunnen terugvallen op hun eigen documentatiemateriaal om elk van deze punten te voorzien van uitleg.

‘Dan moet je die punten gaan beschrijven en op basis van documentatie daar een verhaal van maken dat kort genoeg is, want je bent aan het wandelen, maar toch de informatie doorgeeft die je wil doorgeven.’ – Paul Van de Velde

De Semse zoekt allerlei gepast materiaal bij elkaar om hun verhaal bij elke plaats uit te werken, zoals foto’s en verschillende historische feiten. Zo verrijken ze hun stadswandelingen met de historische kennis uit de kring.

… in een nieuw format

Met de ErfgoedApp zorgt Faro ervoor dat erfgoedinstellingen en -verenigingen hun collectie en historische kennis op een nieuwe manier tot bij hun publiek kunnen brengen. Zeker het gebruik van de ErfgoedApp in het museum van de Semse is daar een goed voorbeeld van.

De Bos van Aa-zaal in het museum van de Semse

‘Als je dit wil bezoeken, dan is het goed dat er iemand bij is die uitleg kan geven, een gids (…). Vandaag kan je in de app de gids zien die toelichting geeft, zoals hij zijn normale toelichting zou geven.’ – Paul Van de Velde

De gidsbeurten in de app verschillen inhoudelijk niet van de fysieke gidsbeurten, maar brengen ze in een nieuw format. De uitleg van de gids wordt met de ErfgoedApp een extra digitale laag bij de tentoongestelde stukken.

Net als bij de wandeltochten met de ErfgoedApp, snuistert de Semse ook bij Zemst: prachtig virtueel in hun eigen documentatie om verschillende erfgoedgebouwen in de virtuele omgeving van een extra laag historische informatie te voorzien. Hoewel een professionele fotograaf de 360°-foto’s verzorgt, kleedt de heemkring die verder aan met eigen beeldmateriaal. Bezoekers van de website kunnen zo glasramen, open haarden, beelden… in detail bekijken en krijgen hier en daar meer uitleg over wat ze zien.

Detailinformatie in de virtuele tour van de Semse

NIEUW HISTORISCH ONDERZOEK

De virtual reality-ontwikkeling voor Virtuafort en Raversyde viel niet alleen terug op bestaande historische kennis, maar steunde vooral op nieuw historisch onderzoek dat speciaal voor de projecten gevoerd werd.

Een landschapsanalyse voor Virtuafort

Virtuafort was voor de universiteit van Antwerpen een interessante testcase om historische data met virtual reality-technologie in beeld te brengen. Daarvoor zetten ze nieuw onderzoek naar het fort op poten, om zo de nodige historische gegevens te verzamelen voor de virtuele reconstructie.

Stuk van het Primitief Kadaster uit 1818 met Fort Lillo

De onderzoekers voerden een retrogressieve landschapsanalyse uit, ondersteund door geografische informatiesystemen (GIS). Vertrekkend uit de hedendaagse situatie, zochten onderzoekers historische kaarten die steeds verder in de tijd gingen, om zo steeds beter de historische structuren van het landschap en het fort in kaart te brengen.

De belangrijkste historische kaarten vonden de onderzoekers allemaal in archieven of bibliotheken. Zo gebruikten ze bijvoorbeeld het Primitief Kadaster (1818) uit het Algemeen Rijksarchief in Brussel en een kaart door Bonaventura Petri (1638) uit de Universitaire Bibliotheken Leiden (Bodel Nijenhuis Collectie).

‘Wij zijn met het Centrum voor Stadsgeschiedenis gestart met een retrogressieve landschapsanalyse: een GIS-analyse vertrekkende van de huidige situatie, dan historische kaarten ter hand nemen, daaroverheen leggen, verder terug in de tijd raken, de structuur van het fort in het verleden in kaart brengen en daar fragmentarische of minder fragmentarische gegevens aan koppelen.’ – Iason Jongepier

De onderzoekers van Universiteit Antwerpen volgden voor dit onderzoek naar Fort Lillo hun normale manier van werken, maar koppelden wel terug met de ICT-ontwikkelaar om ervoor te zorgen dat hun analysevorm aansloot bij wat nodig was voor de VR-ontwikkeling. Omdat het bedrijf makkelijk GIS-bestanden kan verwerken, had de technologische kant van het verhaal niet al te veel impact op de manier waarop de onderzoekers hun landschapsanalyse voerden. Op basis van dat onderzoek ontwikkelden de historici een 2D-plan van het fort in het verleden, waarin ze dan historische informatie ruimtelijk verankerden.

‘Er is absoluut een relatie tussen ons gebruik van GIS en de latere VR-output.’ – Iason Jongepier

Bronnen opnieuw bekeken voor site Raversyde

Voor het project in Raversyde volgden Daniël Pletinckx en zijn collega’s een gelijkaardig traject. Hij legt ons uit dat, net als bij Virtuafort, nieuw historisch en archeologisch onderzoek nodig was om de militaire batterij om te zetten in een virtual reality-omgeving. In eerste instantie wilde het team het leven in de batterij reconstrueren.

Mensen gebruikten die bunkers, bewogen zich door de site, transporteerden munitie, enzovoort. Daarvoor wendde de ontwikkelaar zich samen met historici en archeologen tot een breed scala aan historisch bronnenmateriaal.

Een foto die gebruikt werkt in de virtuele reconstructie van site Raversyde

Foto’s waren een belangrijke bron. Tijdens de oorlog maakte het Duitse leger er werk van om heel wat op beeld vast te leggen. Daardoor is er veel fotomateriaal bewaard dat de site toont. Bovendien kunnen onderzoekers vandaag terugvallen op militaire luchtfotografie. Enkele jaren voor 1914 vloog het eerste vliegtuig en al tijdens het conflict maakten legers hiervan gebruik door vanuit de cabine een foto te nemen van het terrein voor strategische doeleinden.

Daarnaast werkte het team ook met tekeningen, zoals bijvoorbeeld productietekeningen van kanonnen. Dat was niet simpel, want het Duitse leger heeft heel wat archiefmateriaal vernietigd na de oorlog. De munitie stelde Pletinckx en zijn collega’s bijvoorbeeld voor een groot raadsel, omdat er heel wat ontbrak in de archieven. Daarom moesten ze op zoek naar specialisten van de Eerste Wereldoorlog.

Omdat een virtual reality-omgeving geen blinde vlekken kan hebben – wat bijna per definitie wel zo is in historisch onderzoek – moet elk detail geweten zijn. Net dat is vaak een uitdaging in het historische voortraject.

Naast visuele bronnen was het voor Daniël Pletinckx ook belangrijk om geschreven bronnen te gebruiken. Daarom bekeek het team ook documenten zoals dagboeken van soldaten en rapporten opgesteld door Engelse verkenners. Op een foto kan je bijvoorbeeld niet zien hoe een bom precies vervoerd werd, terwijl dat proces wél aan bod komt in geschreven bronnen. Dergelijke documenten zijn dus essentieel om een VR-omgeving op poten te kunnen zetten.

VERTALING NAAR TECHNOLOGIE

Eens al het nodige historische materiaal verzameld is, moet die historische informatie uiteraard nog omgezet worden in de juiste technologie. We vroegen ons af hoe de vier projecten die vertaalslag maakten. Hoe kom je van je materiaal tot een AR- of VR-toepassing?

ZEMST IN 360°

Zemst: prachtig virtueel is het resultaat van een toevallige ontmoeting, zo blijkt uit ons gesprek met Paul Van de Velde. Bij de heemkring speelde al even het idee om de geschiedenis en het erfgoed van Zemst in een mooi format tot bij de mensen thuis te brengen. Pas toen de kring toevallig een fotograaf ontmoette die ook werkte met 360°-fotografie, rijpte het idee om daarvoor een virtuele tour in elkaar te steken.

Zo’n virtuele tour ontwikkelen vergt niet alleen technische kennis, maar ook middelen. Daarom ging de Semse een samenwerking met de gemeente aan. Ze sloten een subsidieregeling, waarbij de gemeente 75 procent van het project bekostigt. Dat was en is absoluut nodig als je weet dat de tour op dit moment ‘enkele duizenden euro’s’ gekost heeft.

‘Het is een project van enkele duizenden euro’s, maar ik denk wel dat het een belangrijke bijdrage is voor de Zemstse gemeenschap.’ – Paul Van de Velde

Voor Zemst: prachtig virtueel keerde de Semse zich tot de (religieuze) erfgoedgebouwen in het dorp. In eerste instantie speelden praktische overwegingen daarin een rol. Omdat de kerken gemeentebezit zijn en het Rubenskasteel eigendom van Toerisme Vlaanderen, waren deze erfgoedgebouwen ‘laaghangend fruit’. Er zouden geen (of amper) extra moeilijkheden bij komen kijken wanneer de kring met deze gebouwen van start ging.

Eens de beslissing over de selectie van de gebouwen gemaakt werd, kon de fotograaf binnen 360°-foto’s nemen. Daarnaast verzorgde die ook dronebeelden van waaruit je kan doorklikken op de gekozen gebouwen. De kring zelf verrijkt de indoorbeelden met detailfoto’s en historische kennis die binnen de vereniging aanwezig zijn. Zo enten ze historische informatie op bijvoorbeeld schilderijen of glasramen die in de tour te zien zijn.

Beeld uit de virtuele tour van Zemst

Om deze tour te kunnen tonen aan bezoekers, moest de kring uiteraard ook een webomgeving aanmaken. De keuze van een website baseerde zich vooral op de mogelijkheden ervan. Die keuze was niet altijd even evident, omdat elke website een zeker prijskaartje heeft naargelang de mogelijkheden.

Het was moeilijk om de gemeente te overtuigen de kost niet zo laag mogelijk te houden, maar net te investeren in een iets duurdere website. Desondanks heeft de gemeente de kring hierin toch gevolgd. Daardoor kan de tour in vogelvlucht nu aangevuld worden met bijkomende tours binnen in de erfgoedgebouwen die je kan aanklikken, iets wat anders niet gelukt zou zijn.

DE ERFGOEDAPP

Een extra digitale laag voor erfgoed

We spraken in twee interviews over de ErfgoedApp: met Faro als ontwikkelaar en met Heemkring de Semse als gebruiker. De app zorgt ervoor dat je via je eigen smartphone een extra laag kan toevoegen aan wat je ziet: een schilderij, een kapel, een archeologische vondst, een landschapszicht, en veel meer. De app levert een vorm van augmented reality, want de werkelijkheid die jij ervaart, wordt digitaal verrijkt. Met audio, tekst, beeld- en videomateriaal krijg je meer toelichting bij het erfgoed dat je tegenkomt.

Het sterke aan de ErfgoedApp is dat iedereen ermee aan de slag kan. Zowel voor makers als gebruikers is de tool ‘gratis en makkelijk in gebruik’, vertelt Bram Wiercx. Faro maakt op die manier kwalitatieve technologieën toegankelijk voor al wie een erfgoedverhaal wil brengen op een prikkelende, digitale manier.

‘Onze filosofie is dat als je content wil creëren voor de ErfgoedApp, je geen voorkennis of technische kennis of wat dan ook moet hebben. Je kan volgens je eigen manier van werken en kennen en kunnen content creëren. Wij ondersteunen je, als een soort van helpdesk.’ – Bram Wiercx

Erfgoedverhalen op locatie

Het uitganspunt van de ErfgoedApp is dat de app bepaalde informatie toont op basis van je locatie. De app maakt daarom gebruik van verschillende technologieën om erfgoedverhalen op de juiste plek te activeren. Daarvoor zijn er drie soorten triggers: beacons, de scan-functie en GPS-punten. Bram Wiercx licht ze voor ons toe.

De beacon-technologie vormde het startpunt van de app. Een beacon is een klein apparaatje dat je ergens kan plaatsen bij het stuk erfgoed dat je wil toelichten. Je kan in een museumzaal bijvoorbeeld een beacon plaatsen op een vitrine of bevestigen aan het plafond. Wanneer een bezoeker met de ErfgoedApp dicht genoeg bij de beacon wandelt, zal de informatie die eraan verbonden is in de app verschijnen.

De scan-functie genereert informatie op een andere manier. Daarbij krijg je de informatie niet via bluetooth toegestuurd, maar door het erfgoedstuk in kwestie te scannen met de app. Zowel de beacons als de scan-functie zijn bedoeld voor binnengebruik. In theorie functioneren ze ook in openlucht, maar dat is minder evident. De batterijen in de beacons kunnen namelijk verkeerd reageren op bepaalde weersomstandigheden en de lichtinval buiten kan de scan-functie verstoren.

Faro heeft daarom een optie toegevoegd waarmee informatie getriggerd wordt door geolocatie. Dat gebeurt aan de hand van GPS-punten. Een belangrijk verschil tussen werken met beacons en GPS-punten binnen is de hoogte waarop je je bevindt. Via GPS weet de app misschien wel in welk gebouw je je bevindt, maar niet op welke verdieping. Buiten is dat echter geen probleem.

Erfgoedvrijwilligers gaan voornamelijk aan de slag met deze GPS-punten omdat ze de app erg vaak inzetten om wandelingen te maken, blijkt uit ons gesprek met Wiercx. Zo kan je met de app een gebruiker rondgidsen, buiten, maar ook in een museum. Naast deze drie standaardopties voorziet Faro ook de mogelijkheid om informatie te triggeren met QR-codes.

‘Met de ErfgoedApp hebben wij de gewoonte om heel dicht bij onze makers te blijven. Zij gaven ons rechtstreeks feedback. Een van de vragen was dat ze ook graag tours buiten wilden. Dus we hebben dan de mogelijkheid toegevoegd om met geolocatie te werken voor wandelingen en fietstochten..’ – Bram Wiercx

Een wandeling van de Semse met de ErfgoedApp

Zelf aan de slag met de ErfgoedApp

Wiercx benadrukt dat het allesbehalve moeilijk hoeft te zijn om als erfgoedvrijwilliger met de app aan de slag te gaan. Faro biedt namelijk een aantal tools en platformen om makers te ondersteunen.

In de eerste plaats organiseert Faro terugkerende workshops. Verenigingen die van plan zijn om met de app te werken, krijgen er uitgebreide uitleg over de ErfgoedApp. De bedoeling is dat ze na deze dag volledig zelfstandig verder kunnen om content in de app te plaatsen.

Erfgoedvrijwilligers die niet naar zo’n workshop (kunnen) komen, kunnen op de website van de ErfgoedApp nog steeds al het nodige terugvinden. Faro heeft namelijk een DIY-platform en verschillende tutorial-filmpjes online gezet.

‘Ben je nu vijftig of zestig of zeventig of tachtig jaar? Maakt niet uit.’ – Bram Wiercx

Om aan de slag te kunnen, heb je als erfgoedvereniging in de eerste plaats een login nodig. Die kan je krijgen op een workshop, maar je kan Faro ook gewoon contacteren om er eentje krijgen. Eens je een login hebt, kan je de verhalen die je wil brengen, afstellen op het format van de app.

Het PixLive-platform van de ErfgoedApp

Je kiest beeldmateriaal, video’s, audiofragmenten en korte tekstjes. Die kunnen uit je collectie komen, maar je kan ze ook zelf maken. Je kan bijvoorbeeld zowel een historische foto tonen als een hedendaagse die je speciaal voor de app genomen hebt. Met het materiaal dat je hebt, kan je in de ErfgoedApp-manager (de makerskant van de app) aan de slag op het PixLive storytellingplatform.

Voor dat platform heb je geen enkele technische (voor)kennis nodig; Wiercx verzekert ons dat intuïtie en de uitleg van de workshop of DIY-webpagina’s volstaan. Deze storytellingtool stelt je in staat om te experimenteren met het materiaal dat je hebt en zo tot een resultaat te komen dat je zelf leuk vindt. De tool is ‘heel flexibel’, dus erfgoedvrijwilligers kunnen hun verhaal volledig naar eigen wens vormgeven.

‘Je kan eigenlijk content maken voor een app zonder dat je moet kunnen programmeren.’ – Bram Wiercx

Lanceren maar!

Eens erfgoedvrijwilligers een tour hebben uitgewerkt, bezorgen ze die terug aan Faro. Faro kijkt deze content namelijk nog eens na. Wiercx verduidelijkt dat dat niet zozeer een inhoudelijke controle is. Faro kijkt na of de uiteindelijke vormgeving van een verhaal gebruiksvriendelijk is. Zo zou het kunnen dat een knopje best iets groter gemaakt wordt, dat een tekstje iets korter kan, er een link gelegd kan worden met de grotere ErfgoedApp-kaart, enzovoort.

Eens de verhalen volledig op punt staan, activeert Faro de tour. In dit geval geeft Faro na het maken van de tour feedback, maar erfgoedvrijwilligers kunnen ook al samen met Faro nadenken over het format vóór ze het effectieve verhaal uitwerken in de ErfgoedApp-manager.

Een erfgoedwandeling maken met de ErfgoedApp

Met de ErfgoedApp kan je ondertussen al zo’n 750 tours doen, waaronder die van Heemkring de Semse. Paul Van de Velde vertelde ons hoe de vereniging precies zo’n wandelingen in elkaar puzzelt. Net als bij de virtuele tour selecteert de kring interessante plaatsen (in het historische centrum), maar moet ze er hier rekening mee houden dat die locaties dicht genoeg bij elkaar liggen.

Eens de punten bepaald zijn, is het de bedoeling om een lus uit te tekenen met een realistische wandelafstand. Voor de Semse betekent dit een wandelafstand van ongeveer 6-7 km. Een langere wandeling proberen ze te vermijden.

Vervolgens voorziet de kring elk interessant punt op de wandeling van een verhaal. Daarbij zorgen ze er ook voor dat dit verhaal kort genoeg is; een wandelaar wil immers niet te lang blijven stilstaan. De Semse hanteerde hetzelfde principe bij de fietstocht die ze uitwerkten in samenwerking met Natuurpunt. Alleen de afstand die je met de tocht aflegt, is daar iets langer.

‘Je maakt eerst haalbare wandellussen, zo’n zes, zeven of acht kilometer, langs enkele interessante punten. Dan moet je die punten beschrijven op basis van documentatie en er een verhaal van maken.’ – Paul Van de Velde

De Semse brengt haar verhalen in eerste instantie via audio. Belangrijk voor de kring is dat de stem aangenaam is om naar te luisteren. Daarom testen ze met verschillende mensen uit wie het verhaal kan inspreken en maken dan zelf een geluidsopname.

Naast audio voorzien ze elk punt in de wandeling ook van beeld. Foto’s kunnen komen uit hun eigen collectie (zoals bijvoorbeeld postkaarten), terwijl filmpjes gewoon met een smartphone gemaakt zijn. Die gecombineerde inhoud uploaden ze via de ErfgoedApp-manager met het PixLive storytellingplatform in de ErfgoedApp.

Oorspronkelijk werkte de kring met beacons om content in de ErfgoedApp te activeren in het museum. Toch zijn ze nu overgeschakeld op het werken met GPS-punten, omdat die niet afhankelijk zijn van opgeladen batterijen. Het nadeel daarvan is wel dat die ‘niet zo accuraat’ zijn, zo zegt Van de Velde. In een (toekomstig) project met de ErfgoedApp zal de gebruiker bijvoorbeeld kennismaken met verschillende graven op kerkhoven, maar daar is het moeilijker om de locatie van één apart graf precies weer te geven.

VAN HISTORISCHE OMGEVING TOT VIRTUAL REALITY-OMGEVING

In de virtual reality-projecten rond Fort Lillo en Raversyde vormde nieuw historisch onderzoek het startpunt om de sites om te zetten in een virtuele omgeving. Om tot een 3D-reconstructie van de sites te komen is er heel wat computersoftware nodig. We vroegen hoe de verwerking van historische informatie met die software precies in zijn werk gaat.

‘Het research gedeelte in zo’n projecten is meestal veel groter dan de virtual reality-ontwikkeling, soms wel 80 procent. Het 3D gedeelte is dan maar 20 procent.’ – Daniël Pletinckx

In de weer met computersoftware

Pletinckx gaf ons meer uitleg bij de software die hij met zijn collega’s gebruikte in het project van Raversyde. De eerste stap is het maken van een 3D-model van de erfgoedsite. Daarvoor maakte het bedrijf met geografische informatiesystemen (GIS) een profiel van de site en maten ze de site tot op de centimeter op. Op basis daarvan maakten ze vervolgens een 3D-model in Blender.

Om dat model te maken hadden ze ‘geluk met de luchtfoto’s’, vertelt Pletinckx, omdat eenzelfde gebied tweemaal gefotografeerd was, maar dan uit een andere hoek. Waarschijnlijk had de fotograaf een foto genomen waarmee hij niet tevreden was, maakte het vliegtuig daarom rechtsomkeer, en nam hij een nieuwe foto uit een andere hoek. Daardoor kon het team nu, in samenwerking met enkele mensen aan de universiteit van Uppsala, hiervan een stereofoto maken.

Wanneer je twee luchtfoto’s hebt uit een ander perspectief (maar van hetzelfde terrein) kan je daarmee een 3D-omgeving reconstrueren. De foto’s uit Raversyde zijn de oudste waarmee ooit een stereofoto gemaakt werd.

‘Het principe van een stereofoto is dat je twee foto’s neemt, dat je dus vanuit twee verschillende standpunten iets ziet, en dan daarvan een soort van driedimensionale foto kan maken.’ – Daniël Pletinckx

Met game-software als Unreal Engine of Unity vormt Visual Dimension dat 3D-model om in een game-like omgeving. Vervolgens geven ze die omgeving textuur. Zo namen ze verschillende foto’s van het beton van de bunkers, van het zand, het gras op de duinen… om die digitaal op het model te kleven. Voor sommige materialen, zoals het brons van de munitie, was bijkomende software nodig om ze realistisch en correct genoeg te renderen.

Beeld uit de virtuele omgeving van site Raversyde

De programma’s waarmee Daniël Pletinckx en zijn collega’s aan de slag gaan, zijn bijna allemaal gratis en/of open-source. Dat is belangrijk met het oog op een duurzame levensduur van de virtual reality-omgeving.

Software waarvoor je licenties moet betalen om ze te gebruiken, komen vaak met nieuwere versies van hun programma. Als je niet steeds een nieuwe licentie koopt, dan worden je oude projecten in die software onleesbaar. Omdat dat bij open-source en/of gratis programma’s niet het geval is, kan je je virtuele omgeving nog jaren aan een stuk hergebruiken.

‘Het zijn gratis programma’s, maar ook programma’s die zeer goede ondersteuning bieden op lange termijn. En dat is voor erfgoed heel belangrijk. We hebben af en toe wel eens projecten die vijftien jaar oud zijn en die we uit de kast moeten halen. (…) Het is dus niet irrelevant om de vraag te stellen hoe je die VR-omgevingen na zoveel jaar kan hergebruiken.’ – Daniël Pletinckx

Historisch correct en toegankelijk

De centrale vraag in dit hele proces is bijna altijd: hoe werkt dit? Het is een cruciale insteek om een VR-omgeving in elkaar te kunnen zetten. Daarom moeten resultaten steeds opnieuw beoordeeld worden. Wanneer iets gerenderd of geanimeerd is in VR, is het aan historici, archeologen, specialisten… om feedback te geven en waar nodig bij te sturen.

Het team van ontwikkelaars hecht immers veel belang aan de historische en wetenschappelijke correctheid van alles dat je te zien krijgt, zo blijkt uit ons gesprek met Pletinckx. Net daarom is samenwerking tussen VR-makers en historici zo belangrijk.

‘En dat is juist ook het grote voordeel van 3D en virtual reality: dat je die onderzoeksresultaten visueler kan voorstellen en dat je op die manier ook meer de juiste vragen kan stellen. Bijvoorbeeld transport van die bom, hoe doe je dat praktisch?’ – Daniël Pletinckx

In Raversyde moesten Daniël Pletinckx en zijn collega’s ook rekening houden met de manier waarop je in de historische VR kan rondwandelen. Dit moet namelijk ook mogelijk zijn in de hedendaagse site. Het terrein is niet overal op dezelfde manier vandaag toegankelijk als in 1915/1917. Omdat de VR ingezet wordt als tool voor gidsen, was het dus wel belangrijk dat een virtuele en fysieke tour op elkaar kunnen aansluiten.

‘Wij kijken soms wel eens helemaal anders [naar een erfgoedsite] dan sommige historici.’ – Daniël Pletinckx.

Een (virtuele) wandeling op site Raversyde

Wat met blinde vlekken in onze historische kennis?

Pletinckx en zijn collega’s verzorgden niet alleen de VR-ontwikkeling bij de site van Raversyde, maar ook in het project rond Fort Lillo, waar het Centrum voor Stadsgeschiedenis (Universiteit Antwerpen) verantwoordelijk was voor de historische voorstudie. Waar Daniël Pletinckx deze technologische vertaling aanvat als burgerlijk ingenieur, kijkt Iason Jongepier hiernaar als historicus. Net in de vertaalslag tussen de historische informatie en het uitzicht van de VR-omgeving lag voor Jongepier de voornaamste uitdaging.

In een VR-omgeving moet je elk detail visueel invullen, maar van heel wat elementen kan je niet weten of en hoe historisch correct ze zijn. Waar in historisch onderzoek altijd blinde vlekken zijn, komt die ‘onwetendheid’ veel minder prominent naar voren in een VR-omgeving. In dat geval worden er beredeneerde keuzes gemaakt.

Zo was bijvoorbeeld niet geweten hoe een schip er in het verleden uitzag. Om dit tegemoet te komen baseerde het team van ontwikkelaars zich op een schip uit een andere stad vijftig jaar later, waarvan het uitzicht wel gekend was. Daarnaast geeft Jongepier aan dat er ook heel wat historische data zijn die je niet kan omzetten in deze historisch gesimuleerde omgeving. Persoonsgegevens zijn daarvan een voorbeeld.

‘Van het moment dat je virtuele omgeving ergens in een viewer zit, waarin je in dit geval een fort kunt doorwandelen, kan je niks weglaten. Dat wil zeggen dat er creatiever dan ik gewend ben met die historische situatie omgegaan wordt. Alles wordt weliswaar zo goed mogelijk beredeneerd, maar er worden sowieso aannames gemaakt.’ – Iason Jongepier

Een stappenplan van een VR- of AR-project in vijf stappen

EEN VERTAALSLAG MET VELE VORMEN

In het ontwikkelen van virtual en augmented reality voor erfgoed ligt een constante: historische inhoud wordt vertaald naar een technologische toepassing. Toch kent dit proces ook verschillende vormen. Sommige projecten kunnen vertrekken van materiaal uit de eigen collectie, andere hebben bijkomend, nieuw historisch onderzoek nodig.

Ook verschilt de mate waarin technische kennis nodig is. Aan de slag gaan met de ErfgoedApp kan bijvoorbeeld zonder een expert te zijn in augmented reality, terwijl het opzetten van een hoogstaande virtual reality-omgeving heel andere koek is. Historische verhalen zijn echter altijd het noodzakelijke startpunt en die hebben erfgoedverenigingen troef.

Benieuwd hoe deze toepassingen het erfgoedaanbod verrijken? Je leest er alles over in dit artikel.

MEER LEZEN?

Ontdek ook de andere artikels die we in de reeks Spraakmakers schreven rond virtual en augmented reality:

• Virtual en augmented reality: spraakmakende voorbeelden uit het erfgoedveld.
• Virtual en augmented reality in het aanbod van erfgoedverenigingen.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: een blik op de toekomst.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: de mogelijkheden op een rij.
• Of neem een kijkje op de hoofdpagina van Spraakmakers VR/AR.

MEER INFORMATIE

Afbeeldingen

De afbeeldingen genummerd op volgorde van boven- tot onderaan de pagina:

1. © Paul Van de Velde, Paul van de Velde van Heemkring de Semse.
2. © Histories, Infographic met de vier ervaringsdeskundigen.
3. © Paul Van de Velde, De zaal rond het Bos van Aa in het museum van Heemkring de Semse.
4. © Heemkring de Semse, Extra informatie over de Sint-Pieterskerk in Zemst in de virtuele omgeving van Zemst: prachtig virtueel, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
5. © Een deel van het Primitief Kadaster (1818) waarop Fort Lillo staat afgebeeld, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/historical-reconstruction/.
6. De barakken in site Raversyde in 1915, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
7. © Herman Desmet Photography, Binnenzicht op de Sint-Pieterskerk in Zemst: prachtig virtueel, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
8. © Heemkring de Semse, Wandelroute ‘Rubenspad’ met de ErfgoedApp, via https://desemse.be/wp-content/uploads/2021/05/erfgoedroute-rubenspad-plan.jpg.
9. © Faro, De PixLive Editor van de ErfgoedApp, via https://faro.be/kennis/erfgoedapp-diy/werken-met-het-storytellingplatform-pixlive-editor-0.
10. © Visual Dimension, Beeld uit de virtuele tour van site Raversyde, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
11. © Visual Dimension, Beeld van een virtuele wandeling in site Raversyde, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
12. © Histories, Infographic voor een VR/AR-project voor erfgoedvrijwilligers in vijf stappen.

Websites

• ‘ErfgoedApp voor makers’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://erfgoed.app/erfgoedapp-voor-makers/.
• ‘Ontdek MEER met de Erfgoedapp’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://faro.be/ontdek-meer-met-de-erfgoedapp.
• ‘Over de ErfgoedApp’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://faro.be/erfgoedapp/over-de-erfgoedapp.
• ‘Fietstocht “Zag Rubens het zo”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2032.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://desemse.be/.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=219.
• Regionaal Landschap de Voorkempen. ‘VIRTUAFORT: digitaal Fort Lillo voorgesteld. Slotstuk Europees project vestingsteden ‘Recapture the fortress cities’. Geraadpleegd 26 juni 2024, via https://www.rldv.be/nieuws/virtuafort-lillo.
• Universiteit Antwerpen. ‘Antwerp Time Machine’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/antwerp-time-machine/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Virtual technology for resilient fortification heritage’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Historical reconstruction: Lillo fortress in 1639’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/historical-reconstruction/.
• Visual Dimension (2014-15, 2018-19). ‘The Great War at Raversyde’. Geraadpleegd 13 juni 2024, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
• ‘Zemst – Prachtig Virtueel anno 2024’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2192.
• ‘Zemst: prachtig virtueel’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&logosize=112&fs=1&vr=1&zoom=1&sd=1&initload=0&thumbs=1&inst=nl.

Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: een blik op de toekomst

Virtual en augmented reality zijn technologieën die de afgelopen jaren hun opgang maakten en nu steeds meer hun ingang vinden in allerlei domeinen, waaronder ook het erfgoedveld. Voor de reeks Spraakmakers zochten we uit wat virtual en augmented reality-technologieën kunnen betekenen voor erfgoedvrijwilligers.

Hoe kunnen virtual en augmented reality het werk van erfgoedvrijwilligers in de toekomst veranderen? Welke uitdagingen en mogelijkheden brengen deze technologieën met zich mee? En hoe kunnen erfgoedverenigingen de technologieën inzetten om hun aanbod te verrijken?

In enkele artikels ontdek je wat er al bestaat en vind je inspirerende voorbeelden om er ook zelf als erfgoedvrijwilliger mee aan de slag te gaan.

SPRAAKMAKENDE VOORBEELDEN IN HET ERFGOEDVELD

Om deze vragen te verkennen gingen we in gesprek met vier mensen: Paul Van de Velde (Heemkring de Semse), Bram Wiercx (Faro), Iason Jongepier (Universiteit Antwerpen) en Dani¨el Pletinckx (Visual Dimension). Ze bieden elk een ander perspectief vanuit hun eigen achtergrond: Van de Velde als erfgoedvrijwilliger, Wiercx vanuit de gesubsidieerde erfgoedsector, Jongepier als academisch onderzoeker en Pletinckx vanuit de private sector. Allemaal waren of zijn ze betrokken bij VR/AR-projecten in de erfgoedsector.

Paul Van de Velde

Van de Velde vertelde ons over de virtuele tour met 360°-fotografie van Zemst en omliggende dorpen. Daarnaast biedt de kring ook wandelingen aan met de ErfgoedApp, waarbij je via je smartphone meer te weten komt over het Zemstse erfgoed. Bram Wiercx gaf meer toelichting bij hoe die app ontstaan is en wat je ermee kan doen. Jongepier vroegen we naar Virtuafort, een project waarbij je met VR kan rondwandelen in het zeventiende-eeuwse fort Lillo. Tot slot interviewden we Pletinckx over de virtuele 3D-reconstructie van site Raversyde in 1915 en 1917.

Allemaal keerden ze zich tot VR en AR omdat ze hun aanbod ermee kunnen uitbreiden én verrijken. Daarvoor gingen ze op zoek naar historisch materiaal in hun eigen collectie of verrichten ze nieuw onderzoek, om op basis daarvan digitale toepassingen uit te werken. Het resultaat daarvan zorgt vandaag voor een meerwaarde in hun erfgoedaanbod. In dit artikel vragen we hen hoe zij de toekomstige relevantie van VR en AR voor erfgoedvrijwilligers inschatten.

De vier ervaringsdeskundigen

VISIE OP DE TOEKOMST

Paul Van de Velde, Bram Wiercx, Iason Jongepier en Daniël Pletinckx gingen allemaal aan de slag met virtual en augmented reality in de erfgoedsector. Die technologieën spreken tot de verbeelding en zullen dat waarschijnlijk ook blijven doen. Ze zullen in de toekomst vermoedelijk nóg meer ingezet worden.

We hoorden daarom graag van de ervaringsdeskundigen hoe zij naar de toekomst kijken. Hoe schatten ze de toekomstige relevantie van virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers in?

DE DIGITALE WEG OP

‘Ik denk dat daar de omslag [ligt] die wij als heemkring moeten maken. De digitale weg op.’ – Paul Van de Velde

Voor de Semse is de toekomstvisie op hun virtuele tour en aanbod met de ErfgoedApp duidelijk: het is er, het blijft er en het zal nog uitbreiden. Voor Zemst: prachtig virtueel is het de bedoeling om nog meer gebouwen toe te voegen. Het Rubenskasteel kan je er al virtueel bezichtigen, maar Paul Van de Velde zou het mooi vinden om ook de andere kastelen uit Zemst en omstreken te tonen. Ook voor andere erfgoedgebouwen houdt hij de ogen open.

Hoewel er nu wat meer aandacht uitgaat naar Zemst: prachtig virtueel dan de tochten in de ErfgoedApp, ziet Van de Velde er ook daar brood in om nog bijkomende wandelingen of fietstochten uit te werken. Voor Van de Velde zijn deze technologieën deel van de toekomst: een noodzakelijk aanbod om in de toekomst relevant te blijven.

‘De tijd van papier is voorbij. Je moet maximaal digitaliseren, foto’s nemen, van alles documenteren… Dat laat dan ook toe om het makkelijk terug te geven aan het publiek.’ – Paul Van de Velde

Een beeld uit de virtuele tour van de Semse

ERFGOED ALTIJD EN OVERAL BINNEN HANDBEREIK

‘Ik denk dat het altijd nodig gaat zijn om die verhalen op een publieksvriendelijke manier te brengen.’ – Bram Wiercx

Ook voor Bram Wiercx zal de ErfgoedApp haar relevantie behouden. Het zal namelijk altijd nodig blijven om verhalen op een publieksvriendelijke manier tot bij de mensen te brengen. De ErfgoedApp is daarvoor een goede tool. Een tentoonstelling is bijvoorbeeld gebonden aan openingsuren. Een heemkundig museum is in sommige gevallen misschien maar twee dagen per week open. Dat wil zeggen dat je de verhalen op de tentoonstelling ook enkel op die twee dagen zou kunnen ontdekken, hoewel een bepaalde interesse op eender welk moment bij je kan opkomen.

Daar komt de ErfgoedApp goed van pas, want omdat informatie louter verbonden is aan een locatie (op de scan-functie na), kan de gebruiker informatie oproepen wanneer die maar wil. Wanneer je buiten op iets botst, zal je op eender welk moment toegang hebben tot meer informatie over wat je ziet.

HISTORISCHE VERHALEN VOOR VR

Bij Virtuafort en Raversyde, projecten met een hoogstaande virtual reality-omgeving, spelen erfgoedvrijwilligers enkel een rol bij het eindproduct. Ze gebruiken de omgeving als een tool om hun verhalen mee te vertellen, maar waren niet betrokken in de ontwikkeling ervan. We vroegen Daniël Pletinckx en Iason Jongepier welke rol ze in de toekomst weggelegd zien voor erfgoedvrijwilligers die met VR aan de slag willen.

Een gids projecteert de virtuele omgeving op een muur

Pletinckx en zijn collega’s pakken hun VR-projecten aan in ruwweg volgende fases: een historisch voortraject, de ontwikkeling van de VR-omgeving met software en het gebruik van het eindproduct.

In Raversyde zetten vrijwillige erfgoedgidsen de VR-tool in bij hun rondleidingen. Voor Pletinckx blijft dat ook in de toekomst een belangrijke manier waarop erfgoedvrijwilligers met erfgoed aan de slag kunnen gaan. VR is voor hen namelijk in de eerste plaats een tool om een verhaal te vertellen. Het is geen vervanging voor de dienst die deze gidsen leveren, maar een verrijking.

‘VR is maar een tool, een middel om een goed verhaal te vertellen.’ – Daniël Pletinckx

Het ontwikkelen van de VR-omgeving zelf is andere koek, zo blijkt. Dat is en blijft specialistenwerk. Dat een privaat bedrijf deze taak op zich neemt, is niet zomaar. In theorie zou een technisch onderlegde vrijwilliger wel met dezelfde software als Daniël Pletinckx aan de slag kunnen.

De belangrijkste software die het bedrijf tijdens dit project gebruikte, is gratis en/of open-source. Toch meent Pletinckx dat het niet echt realistisch is om als vrijwilliger aan dezelfde kwaliteit een volledige VR-omgeving te ontwikkelen. Die kennis en knowhow is namelijk ‘een kunst’, zo klinkt het, en dat kan je niet bereiken door één keer in de week eraan te werken.

Hoewel mensen dus heel wat mooie dingen kunnen doen met 3D-modellering in hun vrije tijd, ziet Pletinckx voor erfgoedvrijwilligers vooral een rol in het inhoudelijke werk. Waar nu historici en archeologen bronnenmateriaal uit archieven hielpen interpreteren, kunnen ook erfgoedvrijwilligers hierin een bijdrage leveren.

‘Ik denk dat vrijwilligers vooral rond de inhoud kunnen werken. We hebben zoveel mooie inhoud waar nog zoveel mee gedaan kan worden. Als zij dat stuk doen en met een paar VR specialisten samenwerken, dan kan je heel mooie dingen doen samen.’ – Daniël Pletinckx

Ook Iason Jongepier ziet een mogelijke rol voor erfgoedvrijwilligers in het historische voortraject. Ze kunnen namelijk nog niet gekend iconografisch materiaal aanreiken, zoals oude postkaarten die gebouwen afbeelden. Bovendien kunnen erfgoedvrijwilligers ook een grote hulp zijn in de georeferentie van historische kaarten. ‘Dit is een cruciale maar tijdrovende klus die middels ‘crowdsourcing’, of beter gezegd ‘citizen science’ efficiënter kan gebeuren’, vertelt Jongepier.

MEER LEZEN?

Ontdek ook de andere artikels die we in de reeks Spraakmakers schreven rond virtual en augmented reality:

• Virtual en augmented reality: spraakmakende voorbeelden uit het erfgoedveld.
• Virtual en augmented reality in het erfgoedveld: van historische inhoud tot technologische toepassing.
• Virtual en augmented reality in het aanbod van erfgoedverenigingen.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: de mogelijkheden op een rij.
• Of neem een kijkje op de hoofdpagina van Spraakmakers VR/AR.

MEER INFORMATIE?

Afbeeldingen

De afbeeldingen genummerd op volgorde van boven- tot onderaan de pagina:

1. © Paul Van de Velde, Paul van de Velde van Heemkring de Semse.
2. © Histories, Infographic met de vier ervaringsdeskundigen.
3. © Herman Desmet Photography, Zicht op het Rubenskasteel in Zemst: prachtig virtueel, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
4. © Visual Dimension, Een gids doet zijn uitleg met behulp van de VR-omgeving van site Raversyde, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.

Websites

• ‘ErfgoedApp voor makers’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://erfgoed.app/erfgoedapp-voor-makers/.
• ‘Ontdek MEER met de Erfgoedapp’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://faro.be/ontdek-meer-met-de-erfgoedapp.
• ‘Over de ErfgoedApp’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://faro.be/erfgoedapp/over-de-erfgoedapp.
• ‘Fietstocht “Zag Rubens het zo”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2032.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://desemse.be/.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=219.
• Regionaal Landschap de Voorkempen. ‘VIRTUAFORT: digitaal Fort Lillo voorgesteld. Slotstuk Europees project vestingsteden ‘Recapture the fortress cities’. Geraadpleegd 26 juni 2024, via https://www.rldv.be/nieuws/virtuafort-lillo.
• Universiteit Antwerpen. ‘Antwerp Time Machine’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/antwerp-time-machine/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Virtual technology for resilient fortification heritage’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Historical reconstruction: Lillo fortress in 1639’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/historical-reconstruction/.
• Visual Dimension (2014-15, 2018-19). ‘The Great War at Raversyde’. Geraadpleegd 13 juni 2024, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
• ‘Zemst – Prachtig Virtueel anno 2024’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2192.
• ‘Zemst: prachtig virtueel’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&logosize=112&fs=1&vr=1&zoom=1&sd=1&initload=0&thumbs=1&inst=nl.

Virtual en augmented reality: spraakmakende voorbeelden uit het erfgoedveld

In het Brugse Historium kan je je ogen de kost geven aan de middeleeuwse stad “alsof je er zelf bij was”. In het museum van heemkring Zele komen portretten tot leven en vertellen de historische figuren je zelf wie ze waren. In Limburg zie je verschillende Romeinse villa’s, kastelen en megalieten in het landschap opduiken. Het zijn allemaal voorbeelden van virtual en augmented reality (VR en AR) in de erfgoedwereld.

VR en AR zijn technologieën die de afgelopen jaren hun opgang maakten en nu steeds meer hun ingang vinden in allerlei domeinen, waaronder ook het erfgoedveld. Voor de reeks Spraakmakers zochten we uit wat virtual en augmented reality-technologieën kunnen betekenen voor erfgoedvrijwilligers.

In enkele artikels ontdek je wat er al bestaat en vind je inspirerende voorbeelden om er ook zelf mee aan de slag te gaan.

WAT ZIJN VIRTUAL EN AUGMENTED REALITY?

Augmented reality

Virtual en augmented reality-technologieën veranderen de werkelijkheid waarin we ons bevinden. Virtual reality (VR) neemt je mee naar een andere plek: een omgeving die gegenereerd is door een computer. Het is een gesimuleerde werkelijkheid waarin je kan rondkijken en rondlopen. Je kan er real-time mee interageren. Zo’n VR-omgeving heeft geen band met de werkelijke omgeving waarin je je bevindt. Vaak kan dit gevoel versterkt worden door het gebruik van een VR-bril, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn.

Waar virtual reality-toepassingen je meevoeren naar een virtuele wereld, voegt augmented reality (AR) – meestal via een app – een digitale laag toe aan onze fysieke omgeving. Die extra laag verrijkt jouw ervaring van de plek waar je bent. Je krijgt bijvoorbeeld meer uitleg bij het schilderij voor je of bij de beiaard die je hoort spelen.

VR EN AR IN HET ERFGOEDVELD

Het potentieel

Erfgoedspelers ontdekken volop het potentieel van virtual en augmented reality. Ze zetten deze technologieën in om (cultureel) erfgoed via digitale toepassingen op een andere manier tot hun doelpubliek te krijgen. De specifieke technologie (VR of AR) en de toepassing verschilt van geval tot geval, maar wel vallen er enkele grotere lijnen in te ontwaren.

Volledig en sterk uitgebouwde virtual reality-omgevingen met VR-bril zijn voornamelijk te situeren bij erfgoedspelers met een zeker financieel kapitaal. Private bedrijven zijn de voornaamste ontwikkelaar. Wel doen ze dit vaak in samenwerking met erfgoedprofessionals, zoals (universitaire) onderzoekers of een museumploeg. De inzet hiervan is om van “reizen in de tijd” een immersieve ervaring te maken.

Augmented reality wordt meer gebruikt dan deze (vaak hoogtechnologische) inzet van virtual reality. Dit gebeurt meestal met behulp van een app die de gebruiker op hun eigen toestel installeert. Musea zetten AR in om verschillende redenen.

Enerzijds zorgt het voor meer interactie met de stukken die in een museumzaal getoond worden. Anderzijds kan een AR-app ook tegemoetkomen aan ‘zwaarbeladen’ zalen waar tekstborden, videoschermen, informatiekaartjes… de bezoeker overstelpen. Via AR-technologieën bieden musea hun bezoekers dus meer vrijheid, interactie en ademruimte.

Ook erfgoedvrijwilligers werken soms mee aan de creatie van AR-content in musea. Bovendien gebruiken musea augmented reality (-apps) om ook buiten de eigen museummuren hun kennis te delen, met als troef dat ze zo vaak informatie over erfgoed ruimtelijk kunnen verankeren. Bezoekers kunnen daardoor wat besproken wordt binnen de museummuren ook beleven op de plek waarover het gaat.

Erfgoedwandelingen en virtuele musea

Ook erfgoedvrijwilligers verkennen deze technologieën. Het valt daarbij op dat twee toepassingen steeds terugkeren: erfgoedwandelingen en virtuele musea met 360°-fotografie. Heemkundige kringen stippelen wandelingen (of fietstochten) uit waarbij verschillende punten verbonden zijn aan audiofragmenten, video’s, beelden, tekstuitleg, enzovoort. Dat doen ze vaak met de ErfgoedApp van Faro.

Een tweede vaak voorkomende toepassing is het opzetten van een virtueel museum. Hoewel niet zo hoogtechnologisch als in projecten van spelers uit de private of professionele sector, gaan erfgoedverenigingen daarvoor aan de slag met virtual reality. Bezoekers kunnen deze virtuele musea bezoeken van thuis uit, omdat de 360°-fotografie toelaat om digitaal in het museum rond te wandelen en rond te kijken. Soms kan je doorklikken naar meer informatie over erfgoedstukken die te zien zijn in het virtueel museum.

Het museum van Heemkring de Semse in een virtuele omgeving

Los van toepassingen die al verwezenlijkt zijn, gebeurt er allerlei onderzoek naar het potentieel van VR en AR in de erfgoedsector. De academische sector speelt daarin een belangrijke rol en schenkt vooral aandacht aan mogelijke toepassingen in de gesubsidieerde erfgoedsector. In deze artikelenreeks ligt de focus daarentegen op de erfgoedvrijwilliger.

Hoe kunnen virtual en augmented reality het werk van erfgoedvrijwilligers in de toekomst veranderen? Welke uitdagingen en mogelijkheden brengen deze technologieën met zich mee? En hoe kunnen erfgoedverenigingen de technologieën inzetten om hun aanbod te verrijken?

IN GESPREK MET VIER ERVARINGSDESKUNDIGEN

Om deze vragen te verkennen gingen we in gesprek met vier mensen: Paul Van de Velde (Heemkring de Semse), Bram Wiercx (Faro), Iason Jongepier (Universiteit Antwerpen) en Daniël Pletinckx (Visual Dimension). Ze bieden elk een ander perspectief vanuit hun eigen achtergrond: Van de Velde als erfgoedvrijwilliger, Wiercx vanuit de gesubsidieerde erfgoedsector, Jongepier als academisch onderzoeker en Pletinckx vanuit de private sector. Allemaal waren of zijn ze betrokken bij VR/AR-projecten in de erfgoedsector. Die projecten wakkerden elk op hun eigen manier onze nieuwsgierigheid aan.

Niet alleen gebruiken erfgoedvrijwilligers de output van deze projecten, ook heeft elk project boeiende kenmerken. De heemkring uit Zemst werkt zowel met VR als AR en geeft die toepassingen een prominente plaats in haar aanbod. Faro maakt sterke AR-technologieën toegankelijk voor verschillende erfgoedspelers, ook erfgoedvrijwilligers.

Iason Jongepier experimenteerde voor het onderzoeksproject Virtuafort van het Centrum voor Stadsgeschiedenis (Universiteit Antwerpen) met de vertaling van historisch onderzoek naar een virtuele omgeving. Daniël Pletinckx voerde in opdracht van Provincie West-Vlaanderen een virtuele 3D-reconstructie van een erfgoedsite uit die je kan bekijken zonder VR-bril. We vroegen deze vier ervaringsdeskundigen waarom ze met virtual en augmented reality aan de slag gingen.

De vier ervaringsdeskundigen

PAUL VAN DE VELDE: EEN VIRTUELE TOUR EN TOCHTEN MET DE ERFGOEDAPP

Een digitaal aanbod…

‘Daar ligt voor mij de toekomst.’ Aan het woord is Paul Van de Velde, voorzitter van Heemkring de Semse uit Zemst. Hij had het over de digitale ontsluiting van het Zemstse erfgoed. De vereniging laat je namelijk niet alleen kennis maken met de Zemstse geschiedenis in haar eigen museum, ze gidst je ook langs het erfgoed met vormen van virtual en augmented reality.

Via de webomgeving Zemst: prachtig virtueel kan je vanuit je luie zetel thuis in vogelvlucht Zemst en omliggende dorpen virtueel bezoeken. Je kijkt uit over de straten en de huizen, de bossen in de achtergrond, en als je wil kan je binnenstappen in verschillende erfgoedgebouwen. Binnen in het Rubenskasteel, in de kerken en in de toltoren aan de Zenne kom je meer te weten over glasramen, schoorsteenmantels, schilderijen en meer.

De start van de virtuele tour, Zemst: virtueel prachtig

De Semse neemt je niet alleen virtueel mee doorheen Zemst, ze verrijkt ook je bezoek aan het historische centrum als je er zelf op uit trekt. Met de ErfgoedApp in de hand ontdek je via de wandeltours de geschiedenis van de plaatsen waar je komt. In het kader van het experimenteel herbestemmingsfestival Stories Unfold, werkte de Semse samen met Natuurpunt Zemst ook een fietstocht uit. Die voert je langs landschappen die Pieter Paul Rubens in de zeventiende eeuw op doek bracht.

Scan een QR-code bij de historische Villaretkaart van de Semse

De kring gebruikt de ErfgoedApp niet alleen in openlucht, maar ook in het heemkundig museum. Vanop je eigen scherm geeft een gids uitleg over de stukken die je er ziet en met een simpele scan van een QR-code leer je bij over de historische kaarten die er getoond worden.

… als bewuste keuze

De ‘digitale weg’ waarover Van de Velde spreekt, is met Zemst: prachtig virtueel en de tours in de ErfgoedApp duidelijk aanwezig in de werking van de kring. Dat was en is een bewuste keuze, waarbij de ErfgoedApp hun eerste digitale manier werd om mensen te prikkelen met het Zemstse erfgoed.

Hoewel gidsen museumbezoekers mee op sleeptouw namen langs de vitrines, waren er steeds twee mensen nodig om de bezoekers doorheen het museum te leiden en van uitleg te voorzien, zo vertelt Van de Velde. Op zoek naar een efficiëntere werking kwam de Semse bij de ErfgoedApp terecht.

Paul Van de Velde

De tochten die de Semse met de ErfgoedApp uitwerkt, vinden hun oorsprong tijdens de pandemie. Met de ErfgoedApp kon de heemkring toch nog mensen in contact brengen met de Zemstse geschiedenis. Bovendien vermijdt de keuze voor digitale varianten om met papieren media te werken, die de kring beschouwt als minder duurzaam. Papier is bijvoorbeeld moeilijker om te bewaren, neemt meer plaats in en brengt bij wijzigingen heel wat kosten met zich mee.

‘In de coronaperiode mocht je hier niet komen. Toen is het idee ontstaan om voor de verschillende deelgemeenten een historische wandeling uit te werken.’ – Paul Van de Velde

Een frisse en moderne uitstraling

Vandaag is een belangrijk doel van de kring om met deze tools een breder, ander en jonger publiek te bereiken. Naar het museum zelf komen niet bijster veel bezoekers, dus de Semse wilde inzetten op de omgekeerde beweging: als je de mensen niet tot bij de heemkring krijgt, dan breng je de heemkring tot bij de mensen.

Deze digitale tools zorgen ervoor dat mensen vlotter hun weg vinden naar de heemkring, maar het is ook gemakkelijker om het Zemstse erfgoed ‘terug te geven aan het publiek’, zo vertelt Van de Velde. Door daarvoor gebruik te maken van VR- en AR-technologieën wil de kring het oubollige imago van een heemkring van zich afschudden.

‘Je moet al echt wereldschokkende dingen kunnen tonen om ze uit hun stoel tot hier te krijgen. Daarom was het idee: laat ons die geschiedenis, die kennis die wij hebben, in een mooi format bij de mensen thuis brengen.’ – Paul Van de Velde

BRAM WIERCX: DE ERFGOEDAPP

De ErfgoedApp waarmee Heemkring de Semse aan de slag gaat, is ontwikkeld door Faro. Bram Wiercx, adviseur digitaal erfgoed bij Faro en projectmanager van de ErfgoedApp, vertelde ons hoe de app ontstond in 2015. De belangrijkste drijfveer bestond eruit informatie te kunnen voorzien op locatie, waarbij op een innovatieve, digitale manier omgesprongen wordt met erfgoed.

De ErfgoedApp

Omdat ongeveer gelijktijdig, in 2013, door Apple de iBeacon-technologie gelanceerd werd, besloot Faro om die technologie te gebruiken in het nieuwe project. De technologie was een alternatief voor traditionele audioguides. Beacons zorgen ervoor dat via Bluetooth bepaalde informatie beschikbaar wordt op je eigen smartphone zodra je er dichtbij genoeg bent. Door beacons te plaatsen bij verschillende kunstwerken, konden bezoekers steeds op de juiste plaats de juiste informatie toegestuurd krijgen op hun eigen toestel.

Faro pikte dit op en ging ermee aan de slag. In eerste instantie werd de app ontwikkeld voor gebruik in een museumzaal en/of tentoonstelling. Later breidde dit ook uit naar wandel- en fietstours. Vandaag ontdek je met de app in heel Vlaanderen en Brussel erfgoedverhalen, over kastelen, schilderijen, landschappen en veel meer. Met tekst, afbeeldingen, audio en video geven erfgoedinstellingen en -verenigingen je zo toelichting.

De ErfgoedApp is bovendien ‘laagdrempelig in gebruik’, zo vertelt Bram Wiercx. Voor Spraakmakers verkenden we op welke manieren de app het toevoegen van een digitale laag, aan de werkelijkheid die jij om je heen ziet, faciliteert.

‘Waarin wij ons onderscheiden van andere producten, zijn de informatie en verhalen bij erfgoed op locatie. Dat is de missie van de ErfgoedApp en dat was heel belangrijk voor ons in alle ontwikkelingen die we hebben gedaan.’ – Bram Wiercx

IASON JONGEPIER: VIRTUAFORT

Een virtuele reconstructie van Fort Lillo

Fort Lillo is een van de oudste forten in Antwerpen. Vandaag huisvest het een klein dorpje binnen de versterkte omwalling. Als je het bezoekt, zullen de gidsen je niet alleen meenemen door de hedendaagse straten, maar tonen ze je ook hoe het fort er uitzag in de zeventiende eeuw. De gidsen kunnen zelfs laten zien hoe het fort er in de toekomst zal uitzien.

Dat doen ze met een virtual reality-omgeving die tot stand kwam door een samenwerking tussen Regionaal Landschap de Voorkempen, Universiteit Antwerpen, het bedrijf Visual Dimension en de Stad Antwerpen. We gingen in gesprek met Iason Jongepier, historisch onderzoeker aan het Antwerpse Centrum voor Stadsgeschiedenis, die ons vertelde welke rol de universiteit van Antwerpen speelde in het historische voortraject.

‘De samenwerking met de andere partners was heel interessant. Ook heel fijn om een bredere groep om ons heen te hebben dan dat we in strikt academische projecten zouden hebben.’ – Iason Jongepier

Het virtual reality-project van Fort Lillo, Virtuafort, past binnen het bredere project ‘Recapture the fortress cities’. Dat initiatief heeft tot doel om militair erfgoed, zoals vestingssteden, stadswallen, forten… te herbestemmen om zo de ruimte in te zetten voor een positieve impact op het klimaat. Zo worden forten bijvoorbeeld vergroend, stadswallen omgetoverd tot wandelgebieden en de bouwwerken aangewend om de betonstop in de hand te werken.

Ook Fort Lillo zal in de nabije toekomst een hele transformatie ondergaan als onderdeel van dit project. Net in dat proces speelt de VR-omgeving een zinvolle rol, want hoewel de virtuele omgeving ingezet wordt als een toeristische tool, zorgt het er tegelijkertijd voor dat het inzicht in de site vergroot. Zowel verleden, heden als toekomst maken immers deel uit van de virtual reality-omgeving.

De start van de virtuele tour in Fort Lillo

Het historische vooronderzoek

Het Centrum voor Stadsgeschiedenis (Universiteit Antwerpen) was verantwoordelijk voor de historische kant van dit verhaal. Voor de onderzoekers was Virtuafort een interessant project, omdat er geëxperimenteerd kon worden met ‘innovatieve manieren om historische data in beeld te brengen’, aldus Iason Jongepier.

Virtuafort maakte namelijk ook deel uit van Antwerp Time Machine, een historisch onderzoeksproject dat aansluiting vindt bij het bredere European Time Machine. De doelstelling van die projecten is om naar het verleden te reizen door een innovatieve inzet van bronnenmateriaal. Het omzetten van historische data in een VR-omgeving was dus een interessante testcase.

‘Het reizen doorheen de tijd aan de hand van historisch bronnenmateriaal staat centraal in eigenlijk alles wat er gebeurt in Antwerp Time Machine. We doen dat liefst met nieuwe of innovatieve manieren om bronnen te ontsluiten. Zo maken we dat bronnenmateriaal voor zowel wetenschappelijk onderzoek als het brede publiek inzichtelijk.’ – Iason Jongepier

DANIËL PLETINCKX: SITE RAVERSYDE

Tot slot legden we ons oor te luisteren bij Daniël Pletinckx van het bedrijf Visual Dimension, dat zich onder meer toelegt op het ontwikkelen van virtual reality-omgevingen voor erfgoedsites. Dat deden ze ook voor de Antlantikwall-site in Raversijde, een militaire versterking uit de twintigste eeuw gelegen aan de Belgische kust. De site is er een met meerdere geschiedenissen.

Het Duitse leger gebruikte de verdedigingswal die bewaard bleef zowel tijdens de Eerste als Tweede Wereldoorlog. Dat wil ook zeggen dat beide periodes hun sporen hebben achtergelaten. Toen Duitse soldaten de bunkers, en zelfs de hele batterij, in de Tweede Wereldoorlog opnieuw bemanden, ging dat ook gepaard met allerlei aanpassingen.

Architecturaal veranderde de site van uitzicht en structuur. Dat zorgt er ook voor dat deze twee periodes vandaag in elkaar verweven zijn en de verschillende sporen soms moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn. Net daarom zetten Daniël Pletinckx en zijn collega’s, samen met de partners in dit project, een VR-ontwikkeling op poten. Het doel? Met een virtuele reconstructie van de site het zichtbare verduidelijken, het onzichtbare zichtbaar maken en ons begrip van het erfgoed bevorderen.

‘Om het verhaal te vertellen van de Eerste Wereldoorlog en van de Tweede Wereldoorlog, is het heel moeilijk om die twee dingen uit elkaar te houden. Daarom is er gekozen voor een gecombineerde aanpak, namelijk door ook met virtual reality te tonen hoe de site was in de Eerste Wereldoorlog.’ – Daniël Pletinckx

De virtuele omgeving van site Raversyde

TOEGEVOEGDE WAARDE ALS DRIJFVEER

Virtual en augmented reality zijn dus geen onbekenden meer in het erfgoedveld. Bovendien wordt de keuze voor VR- of AR-technologieën niet zomaar gemaakt, ook niet door de vier ervaringsdeskundigen die we interviewden voor Spraakmakers. Zowel Van de Velde, Wiercx, Jongepier als Pletinckx hadden goed voor ogen wat ze ermee wilden bereiken. Ze keerden zich tot VR en AR omdat het een toegevoegde waarde oplevert: ze kunnen het huidige erfgoedaanbod ermee uitbreiden én verrijken. Kortom, ze wilden het potentieel van VR en AR benutten om erfgoed op een andere, nieuwe manier in de kijker te zetten.

Benieuwd hoe ze historische inhoud verwerkten tot technologische toepassingen om die meerwaarde te bereiken? Je leest er alles over in dit artikel.

MEER LEZEN?

Ontdek ook de andere artikels die we in de reeks Spraakmakers schreven rond virtual en augmented reality:

• Virtual en augmented reality in het erfgoedveld: van historische inhoud tot technologische toepassing.
• Virtual en augmented reality in het aanbod van erfgoedverenigingen.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: een blik op de toekomst.
• Virtual en augmented reality voor erfgoedvrijwilligers: de mogelijkheden op een rij.
• Of neem een kijkje op de hoofdpagina van Spraakmakers VR/AR.

MEER WETEN?

Afbeeldingen

De afbeeldingen genummerd op volgorde van boven- tot onderaan de pagina:

1. Mobiele smartphone met augmented reality, via Pixabay.
2. © Herman Desmet Photography, Erfgoedhuis de Semse, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
3. © Histories, Infographic met de vier ervaringsdeskundigen.
4. © Paul Van de Velde, Paul van de Velde van Heemkring de Semse.
5. © Herman Desmet Photography, Start van Zemst: prachtig virtueel, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&fs=1&vr=1&sd=1&initload=0&thumbs=-1.
6. © Paul Van de Velde, Villaretkaart met QR-code in het museum van Heemkring de Semse.
7. © Faro, De ErfgoedApp, via https://erfgoed.app/.
8. © Visual Dimension, Virtuafort: de VR-omgeving van Fort Lillo, via http://heritage.visualdimension.be/FortLillo/.
9. © Visual Dimension, De VR-omgeving van site Raversyde, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.

Artikels

• Ramtohul, Arvind en Khedo, Kavi Khumar (2024). ‘Augmented reality systems in the cultural heritage domains: A systematic review’. In Digital Applications in Archaeology and Cultural Heritage, 32 (2024): https://doi.org/10.1016/j.daach.2024.e00317.
• Boboc, Răzvan Gabriel e.a. (2022). ‘Augmented Reality in Cultural Heritage: An Overview of the Last Decade of Applications’. In Applied Sciences, 12 nr. 19 (2022): https://doi.org/10.3390/app12199859.

Websites

• Dijk92 (2023). ‘Museum Zele pakt uit met interactieve beleving rond Aloïs De Beule’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://dijk92.be/verhalen/museum-zele-pakt-uit-met-interactieve-beleving-rond-alois-de-beule.
• Faro. ‘ErfgoedApp voor makers’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://erfgoed.app/erfgoedapp-voor-makers/.
• Faro. ‘Ontdek MEER met de Erfgoedapp’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://faro.be/ontdek-meer-met-de-erfgoedapp.
• Faro. ‘Over de ErfgoedApp’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://faro.be/erfgoedapp/over-de-erfgoedapp.
• ‘Fietstocht “Zag Rubens het zo”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2032.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://desemse.be/.
• ‘Heemkring “de Semse”’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=219.
• Historium Brugge. ‘Terug in de tijd met virtual reality!’. Geraadpleegd 25 juni 2024, via https://www.historium.be/nl/ontdek-historium/vr.
• Regionaal Landschap de Voorkempen. ‘VIRTUAFORT: digitaal Fort Lillo voorgesteld. Slotstuk Europees project vestingsteden ‘Recapture the fortress cities’. Geraadpleegd 26 juni 2024, via https://www.rldv.be/nieuws/virtuafort-lillo.
• Universiteit Antwerpen. ‘Antwerp Time Machine’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/antwerp-time-machine/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Virtual technology for resilient fortification heritage’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/.
• Universiteit Antwerpen. ‘Historical reconstruction: Lillo fortress in 1639’. Geraadpleegd 10 juni 2024, via https://www.uantwerpen.be/en/projects/virtual-technology-for-resilient-fortification-heritage/historical-reconstruction/.
• Visit Limburg. ‘Archeologisch erfgoed in augmented reality’. Geraadpleegd 3 juni 2024, via https://www.visitluxembourg.com/nl/argo.
• Visual Dimension (2014-15, 2018-19). ‘The Great War at Raversyde’. Geraadpleegd 13 juni 2024, via https://thegreatwaratraversyde.wordpress.com/.
• ‘Zemst – Prachtig Virtueel anno 2024’. Geraadpleegd 11 juni 2024, via https://erfgoed.app/tourid/?id=2192.
• ‘Zemst: prachtig virtueel’. Geraadpleegd 4 juni 2024, via https://kuula.co/share/collection/7XbhQ?logo=1&info=0&logosize=112&fs=1&vr=1&zoom=1&sd=1&initload=0&thumbs=1&inst=nl.