OpgewekTienen: erfgoed als motor voor een inclusieve buurtwerking

OpgewekTienen is een burgerbeweging die stevig verankerd is in Tienen. Erfgoed vormt één van hun vertrekpunten, maar het doel reikt verder: mensen samenbrengen, hun ideeën een podium geven en een lokaal netwerk creëren. Philippe Liesenborghs en Chris Fançois, de voormalige en huidige voorzitters van OpgewekTienen, vertellen hoe de beweging evolueerde tot een inclusieve werking met activiteiten voor en door Tienenaars.

VAN KIEM TOT KLEURRIJKE STOET

De kiem van OpgewekTienen? Dat ligt voor een groot stuk bij de herontdekking van de Tiense reuzen. Na een bezoek aan de Ros Beiaardommegang in Dendermonde in 2010 besloten enkele geëngageerde Tienenaars om ook in hun stad met dat erfgoed aan de slag te gaan. ‘Ik ben hier opgegroeid, maar ik wist niet dat wij reuzen hadden,’ lacht Philippe. De reuzen zetten hen aan het denken: ‘We waren met OpgewekTienen al langer aan het zoeken hoe we aan gemeenschapsvorming konden doen. Na wat brainstormen zijn we op erfgoed uitgekomen.’

‘Lokaal erfgoed en tradities zijn de ideale drager voor identiteit en gemeenschapsvorming.’ – Philippe.

De restauratie van de reuzen bracht heel wat mensen samen en leidde tot de oprichting van een reuzengilde. Van daaruit groeide het initiatief verder. In samenwerking met de stad ontstond de Kweikersparade, een ommegang die om de vijf jaar op Kweikersdag door Tienen trekt en honderden mensen betrekt.

De organisatie rond de reuzen begon met een eerder ‘klassieke’ aanpak. Nu hebben ze geen vast stramien meer. ‘Dat is tegenwoordig nauwelijks nog werkbaar,’ vertelt Chris. ‘Mensen engageren zich steeds meer in losse verbanden.’ Vandaag wordt de werking gedragen door vier vrijwillige trekkers – waaronder Philippe en Chris – aangevuld met een breed netwerk van andere vrijwilligers, wijken en groepen. De last op de schouders van de trekkers is hierdoor groter, maar het zorgt er wel voor dat vrijwilligers kunnen instappen op hun eigen tempo.

Vanaf de eerste editie in 2015 zit de stad mee in de cockpit. Ze zorgt niet alleen voor budgetten en organisatorische slagkracht, maar geeft ook mee vorm aan de visie en uitvoering. Wat begon als een burgerinitiatief is uitgegroeid tot een werking met impact in de hele stad.

‘Je werkt samen naar één moment toe, en dat zorgt voor veel engagement.’ – Philippe en Chris.

OUDE TRADITIES, NIEUWE INVULLINGEN

Voor Philippe en Chris is erfgoed geen vaststaand gegeven. Oude tradities vormen de basis, maar krijgen voortdurend nieuwe invullingen.

Bestaande Tiense tradities worden opgevist uit archieven, zoals het 100 jaar oude reuzenlied dat ze zingen tijdens de Kweikersparade. Tegelijk is er ruimte voor nieuwe ideeën van de Tienenaars. ‘Als iemand met een voorstel komt, moet je dat serieus nemen en erop verder bouwen,’ klinkt het bij Philippe. ‘Het Tiense erfgoed moet dynamisch blijven en onze werking ook.’

Hoe authentiek dat erfgoed is, is voor Philippe en Chris niet relevant. ‘Het is niet omdat een traditie altijd al zo gevierd werd, dat je het zo moet blijven doen. Het gaat erom hoe je er vandaag betekenis aan geeft,’ vertellen ze verder.

Zo gaan ze tijdens de Kweikersparade in 2026 het klassieke beeld van Sint-Joris en de draak een eigentijdse invulling geven, om zo een alternatief te bieden tegen de groeiende polarisatie in de samenleving. De symbolische strijd tussen goed en kwaad krijgt zo een andere betekenis, namelijk één van verzoening.

‘Nieuwe ideeën krijgen een plek binnen bestaande tradities. Zo krijgen de tradities een eigentijdse invulling en kan iedereen zich erin herkennen.’ – Philippe en Chris.

LAZUUR: EEN NIEUWE TRADITIE

Een mooi voorbeeld van een idee dat uitgroeide tot een lokale traditie is de Lazuur, een aflossingswedstrijd met teams uit verschillende wijken en dorpen van Tienen. ‘Ik stapte met het idee om een soort loopwedstrijd te organiseren naar opgewekTienen,’ legt Chris uit. ‘Samen hebben we het idee laten uitgroeien tot iets waar heel Tienen bij betrokken is.’

Het duurde niet lang voor de bal begon te rollen. Zo groeiden er uit de Lazuur heel wat nieuwe initiatieven zoals buurtfeesten, erfgoedwandelingen en vergroeningsacties. ‘We hebben voor de eerste editie in 2018 willekeurig de stad in contreien verdeeld, maar nu zijn daar echte gemeenschappen uit ontstaan,’ zegt Chris.

INCLUSIE ALS UITGANGSPUNT

‘We streven ernaar om zoveel mogelijk Tienenaars te betrekken bij onze activiteiten en kiezen bewust voor een inclusieve aanpak,’ vertellen Philippe en Chris.

Lokale verenigingen, zoals theatergroepen en de harmonie, krijgen een plaats in de Kweikersparade, maar er wordt ook samengewerkt met doelgroep organisaties die zeer specifieke doelgroepen betrekken. Zo kan iedereen op zijn manier bijdragen aan de Kweikersparade, en kunnen OpgewekTienen en de stad putten uit bestaande netwerken.

Een van de eerste partners waar OpgewekTienen mee samenwerkte is Erm ’n Erm, een vereniging waar armen het woord nemen. De vrijwilligers van Erm ’n Erm werken op hun eigen tempo binnen een afgebakende periode. ‘Sommige mensen werden van daaruit ook vrijwilliger bij ons. Het is een goede manier voor hen om te zien wat bij hen past,’ zegt Philippe. Vandaag werken ze ook samen met andere partners zoals Pasform, een sociaal-culturele vormingsorganisatie voor volwassenen met een verstandelijke beperking.

‘Via zo’n samenwerkingen maken mensen niet alleen kennis met hun lokaal erfgoed, maar ook met inwoners uit hun buurt.’ – Philippe

EEN PERSOONLIJKE AANPAK

OpgewekTienen zet sterk in op persoonlijke aanspreking. In elke wijk zijn er vrijwilligers of werkingen van de Lazuur die bewoners rechtstreeks benaderen via een informele babbel aan deur. ‘Via verenigingen bereik je niet iedereen. Je moet soms ook gewoon durven aanbellen en een gesprek aangaan,’ benadrukt Philippe.

Die persoonlijke aanpak werkt: de drempel om mee te werken ligt een pak lager en mensen die beter geïnformeerd zijn doen sneller mee.

BLIJVEN BOUWEN AAN EEN GEDEELD VERHAAL

OpgewekTienen toont dat je als vereniging je werking kan uitbouwen op maat van de gemeenschap. Hun activiteiten bewijzen ook dat erfgoed kan uitgroeien tot iets waar bewoners niet alleen aan deelnemen, maar ook mee vormgeven. Door te vertrekken vanuit wat leeft in de stad en met ideeën van inwoners aan de slag te gaan, ontstaan initiatieven die blijven nazinderen in de buurt. Zo blijft de vereniging, samen met het lokaal bestuur, bouwen aan een stad waarin erfgoed geen doel op zich is, maar een middel om samen te leven en elkaar te vinden.

Philippe en Chris zijn twee van de vrijwilligers die we interviewden voor onze reeks rond erfgoed en duurzame ontwikkeling. Benieuwd hoe andere erfgoedvrijwilligers bouwen aan het erfgoed van morgen? Ontdek het hier.