Hoe ga je veilig om met munitie tijdens metaaldetectie?

Wat doe je als je met een metaaldetector oude munitie vindt? Vooral in de Westhoek stoten landbouwers, aannemers en archeologen bijna dagelijks op niet-ontplofte munitie. Ook als metaaldetectorist kan je tijdens je hobby hiermee in contact komen. Daarom is het belangrijk om te weten hoe je op een veilige en correcte manier met zulke vondsten omgaat.

WAT ZEGT DE WETGEVING?

Kogels, obussen, magazijnen en bommen vallen onder de noemer conventionele en toxische explosieven (CTE). Deze term wordt vaak gebruikt bij vondsten uit oorlogscontexten, zoals de Eerste en Tweede Wereldoorlog.

De belangrijkste regels op een rij:

In Vlaanderen valt munitie onder een complex regelgevend kader. Als metaaldetectorist moet je rekening houden met de oorlogswetgeving, de springstofwet, de wapenwetgeving en het Onroerenderfgoeddecreet.

Dit zijn de kernpunten die jij zeker moet weten:

• Als burger mag je geen munitie of militaire wapens in je bezit hebben. Deze maatregel geldt sinds 1946 en moet het risico op burgerslachtoffers beperken. 
• Ook het bezitten van springstoffen is verboden voor particulieren zonder een specifieke vergunning. 
• Alle vondsten van vóór 1946 moet je melden bij het Agentschap Onroerend Erfgoed.  

NEEM DE JUISTE VOORZORGSMAATREGELEN

Niet alle vondsten die op het eerste gezicht ongevaarlijk lijken, zijn dat ook. Het is essentieel om altijd alert te zijn en de juiste voorzorgsmaatregelen te nemen voordat je begint met graven.

• Heeft het gebied waar je gaat zoeken een verhoogde kans op explosieven? Dit kan je eenvoudig controleren via de Bommenkaart van VOCTEx: de Vlaamse inventaris van locaties waar CTE aanwezig zijn. Bevind je je in een risicogebied (zoals de Westhoek)? Wees dan extra aandachtig tijdens het zoeken.
• Krijg je tijdens het zoeken signalen die overeenkomst met koper, messing, aluminium, staal of lood aantonen? Dergelijke ‘biepjes’ kunnen wijzen op munitie of onderdelen ervan.
• Merk je tijdens het opgraven dat het signaal afkomstig is van een projectielvormig object? Dan moet je extra oplettend zijn. Ga niet dieper dan de toegelaten dertig centimeter en graaf nooit rechtstreeks op het object: volg voorzichtig de contouren.
• Ben je er (bijna) zeker van dat het om een explosief gaat? Stop onmiddellijk met graven en laat het object onaangeroerd in de grond.
• Zie je bij het opgraven een versmalling die kan wijzen op een sluitband van een projectiel? Of zie je een wafelpatroon? Dit kunnen aanduidingen zijn dat het om munitie gaat. Stop in dat geval onmiddellijk met graven en raak het object niet verder aan.
• Stuit je op kleine vondsten zoals kraaltjes, fragmenten van prikkeldraad of opzetstukken voor mijnen? Ook deze kunnen wijzen dat er in de omgeving munitie aanwezig is.

Heeft je metaaldetector losse kogels gedetecteerd?

In zo’n gevallen is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen kogels die afgevuurd zijn en kogels die dit nog niet zijn. Afgevuurde kogels herken je aan een inslag- of impactspoor, zoals een gaatje in de platte achterkant of een duidelijke vervorming (gebogen, ingedeukt, …). Deze kogels bevatten normaal gezien geen springstof meer en worden als inert beschouwd. Al blijft voorzichtig omgaat met de kogels altijd de boodschap.

MUNITIE GEVONDEN? VOLG DEZE VIJF STAPPEN

1. Stop met graven!

Ben je niet zeker wat je hebt aangetroffen? Stop dan meteen met graven. Veiligheid gaat altijd voor: het is beter om even te voorzichtig te zijn dan een risico te nemen. 

2. Contacteer de hulpdiensten

Bij een verdachte vondst bel je onmiddellijk de hulpdiensten via 112. Vermeld steeds je naam, dat je een metaaldetectorist bent en de exacte locatie van de vondst.  

Tip: instaleer de 112-app op je smartphone. Via deze app ontvangen hulpdiensten automatisch je nauwkeurige locatie, handig als je je in het platteland bevindt.

3. Markeer het gebied

Baken het gevoelige gebied af met paaltjes en felgekleurd lint. Hou voldoende afstand tot het object en blijf indien mogelijk op locatie om ondersteuning te bieden.  

4. Informeer de hulpdiensten ter plaatse

Als er geen acuut gevaar is (zoals roken, instabiliteit, …) kan het even duren voor de politie arriveert. Zorg dat de hulpdiensten je locatie gemakkelijk kunnen vinden. Beschrijf bijvoorbeeld herkenbare elementen in het landschap. Zo kan de politie de locatie ook beter doorspelen aan de ontmijningsdienst (DOVO) die het object veilig zullen verwijderen. 

Vergeet niet om de eigenaar van het terrein en de naburige percelen op de hoogte te brengen. Zo blijft iedereen in de omgeving op een veilige manier bewust van de situatie.  

5. Meld de vindplaats via de Bommenkaart

Om meer inzicht te krijgen in de risicogebieden en hun oorlogsverleden, is het belangrijk om je vondst achteraf te melden via de Bommenkaart. Op die manier kunnen andere metaaldetectoristen beter voorbereid aan slag en worden gevoelige zones sneller en accurater in kaart gebracht.  

HOU HET STEEDS VEILIG

Munitie brengt risico’s met zich mee. Neem deze serieus, maar raak niet in paniek. Hou de volgende punten goed in gedachten: 

• Wees voorzichtig met conclusies. Ook als een kogel of ander projectiel er inert uitziet, kunnen er toch gevaarlijke resten of eigenschappen aanwezig zijn.
• Vermijd het verzamelen van afgevuurde kogels. Deze kunnen resten van springstof of andere gevaarlijke stoffen bevatten. Het verzamelen of manipuleren van afgevuurde patronen is riskant.
• Verplaats geen verouderde explosieven. Door verwering of corrosie worden explosieven in de loop van de tijd schok- of warmtegevoeliger.
• Hou afstand van fosforhoudende munitie. Witte fosfor, dat vaak voorkomt in oorlogswapens, kan bij blootstelling aan lucht ontbranden en brandende resten achterlaten. Neem onmiddellijk afstand en waarschuw de hulpdiensten.
• Pas op voor chemische wapens of agentia. Stoffen zoals mosterdgas kunnen na verloop van tijd uit lekkende bommen of munitie vrijkomen. Contact met huid of slijmvliezen kan ernstige verwondingen veroorzaken.
• Bescherm jezelf altijd. Draag handschoenen tijdens het zoeken en was je handen en onbedekte huid grondig als je in contact bent gekomen met verdachte materialen.

Zit je nog met andere vragen over metaaldetectie? Bezoek deze pagina of contacteer collega Emma Yskout via emma.yskout@histories.be of op 0492 11 66 18.