Heembekenaren ontmoeten elkaar via de Erfgoedbank

Hilde Theunkens is een echte Heembekenaar en al jaren vrijwilligster bij de Erfgoedbank Heembeek-Mutsaard, een afdeling van Erfgoedbank Brussel. Ze digitaliseert en archiveert duizenden beelden van het dagelijkse leven in Neder-Over-Heembeek. Maar haar werk gaat verder dan archiveren alleen. Hilde gebruikt de Erfgoedbank om bewoners van alle leeftijden en achtergronden met elkaar in contact te brengen.

TUSSEN DIGITAAL EN ANALOOG

Hilde is coördinator van de Erfgoedbank Heembeek-Mutsaard, een digitaliseringsproject dat steunt op buurtbewoners en vrijwilligers en waarin het lokale verleden van Neder-Over-Heembeek wordt ontsloten. Foto’s worden gescand, beschreven en toegevoegd aan de databank van de Erfgoedbank Brussel. Zo zijn ze doorzoekbaar en voor iedereen toegankelijk, terwijl het originele materiaal bij de eigenaar blijft. Inmiddels bevat de collectie meer dan 8.000 foto’s die getuigen over het leven van vroeger en nu.

‘Het is belangrijk voor volgende generaties om te zien hoe het er vroeger aan toe ging. Zonder foto’s weten ze niet hoe dat eruitzag.’

Maar voor Hilde gaat de databank verder dan digitaliseren alleen: het is ook een middel om mensen samen te brengen. ‘Het scannen is een ontmoetingsmoment,’ zegt ze. Maar ‘analoge’ momenten en fysieke tentoonstellingen blijven essentieel om sociale verbondenheid te creëren. ‘Digitale technieken zorgen voor duurzame bewaring en toegankelijkheid, maar de analoge momenten zorgen voor ontmoeting en warmte,’ zegt ze.

‘Een databank alleen brengt geen mensen samen, het is wat je ermee doet dat telt.’

EEN NETWERK ROND LOKAAL ERFGOED

Hilde is een vertrouwd gezicht in Neder-Over-Heembeek. Als coördinator van de Erfgoedbank kent ze de verenigingen, sleutelfiguren en gevoeligheden van de buurt. ‘Je moet weten wie je kan aanspreken en hoe je mensen samenbrengt,’ zegt ze. Ze bezoekt evenementen, schoolfeesten en braderieën om mensen warm te maken voor erfgoed. Erfgoedcafés, een keer per maand in het lokaal dienstencentrum, geven iedereen de kans om foto’s mee te brengen en verhalen te vertellen. Zo groeit er een netwerk van bewoners dat nauw samenwerkt.

‘Erfgoedprojecten ontstaan bij de Erfgoedbank niet vanachter een bureau, maar door gesprekken en vertrouwen.’

Samen met één andere vrijwilliger houdt Hilde de Erfgoedbank draaiende. Ze luistert naar bewoners, helpt bij het opstarten van projecten en vertaalt ideeën naar haalbare erfgoedtrajecten. ‘Ik probeer steeds te werken op maat,’ vertelt ze. Soms gaat het om begeleiding bij een kleine tentoonstelling, soms om het verzamelen en ontsluiten van beeldmateriaal rond een bepaald thema. Het uitgangspunt blijft hetzelfde: de bewoners leveren verhalen aan, de Erfgoedbank zorgt voor ondersteuning, digitalisering en presentatie. In de vorm van een tentoonstelling, brochure of evenement.

850 JAAR NEDER-OVER-HEEMBEEK

Een mooi voorbeeld van zo’n erfgoedproject? Dat is 850 jaar Neder-Over-Heembeek, een jubileumproject dat de rijke geschiedenis van de wijk in kaart brengt. ‘Het doel van het project was niet alleen om oude foto’s en documenten te verzamelen, maar vooral om bewoners, verenigingen en scholen samen te brengen rond hun gemeenschappelijk verleden,’ vertelt Hilde. Zo wilde de Erfgoedbank de sociale verbondenheid van de wijk versterken.

Er kwam een oproep om oude foto’s en documenten binnen te brengen, en tijdens publieksmomenten werden ze ter plaatse gescand en besproken.

‘Mensen herkenden zichzelf of familieleden op foto’s en raakten met elkaar in gesprek. Het werd snel duidelijk hoeveel gedeelde geschiedenis er in de wijk aanwezig is.’

‘Wanneer je mensen persoonlijk uitnodigt om hun erfgoed te delen, groeit het enthousiasme en het netwerk,’ besluit Hilde. Het resultaat was een grote stoet waaraan iedereen kon deelnemen én een sterkere gemeenschap.

VOOR ALLE HEEMBEKENAARS

Neder-Over-Heembeek is in de afgelopen decennia sterk veranderd: ‘We waren tot voor kort echt een dorp, nu zijn we een deel van stad Brussel geworden,’ vertelt Hilde. Door die maatschappelijke veranderingen veranderde ook de samenstelling van de bevolking: ‘We zijn geëvolueerd naar een heel diverse wijk.’

Voor Hilde is dat net de reden om erfgoedprojecten via de Erfgoedbank zo open mogelijk aan te pakken.

‘Ik vertrek altijd vanuit dialoog: wat leeft er in de wijk, wie wil meedenken en hoe kan erfgoed daarbij een rol spelen?’

GROTE EN KLEINE VERHALEN

Niet alleen de bekende verhalen krijgen een plaats in de Erfgoedbank, ook minder zichtbare geschiedenissen wil Hilde verzamelen en delen. ‘Ik wil altijd iets nieuws zoeken, maar wat elk project verbindt is de focus op Neder-Over-Heembeek en haar inwoners.’

Migratie maakt bijvoorbeeld al lang deel uit van de geschiedenis van de wijk. Zo werkte Hilde al mee aan een project in het cultureel centrum met de Chileense gemeenschap uit de Versailleswijk, die zich in de jaren ’70 in Neder-Over-Heembeek vestigde als politiek vluchtelingen.

‘Door ook die verhalen te verzamelen en te tonen, probeer ik de geschiedenis van alle bewoners zichtbaar te maken.’

EEN VERBINDEND KADER

De Erfgoedbank Heembeek-Mutsaard is geen grote instelling, het is een levendig netwerk waarin lokale bewoners verhalen delen. Als verbindend kader in de wijk zorgt de Erfgoedbank ervoor dat erfgoedprojecten toegankelijk zijn voor iedereen. Projecten zoals het jubileum rond 850 jaar Neder-Over-Heembeek, de maandelijkse erfgoedcafés en de online tentoonstellingen tonen hoe doeltreffend die persoonlijke aanpak kan zijn.

‘Wanneer bewoners hun eigen geschiedenis delen, groeit niet alleen een databank, maar ook een gemeenschap – ongeacht hoe divers ze is.’

 

Hilde is een van de vrijwilligers die we interviewden voor onze reeks rond erfgoed en duurzame ontwikkeling. Benieuwd hoe andere erfgoedvrijwilligers bouwen aan het erfgoed van morgen? Ontdek het hier.