Hoe determineer je metaalvondsten uit verschillende tijdsperiodes?

Organiseer je een evenement rond metaaldetectie? Wil je schoolkinderen iets bijleren over archeologie in onze streken? Of wil je basisinformatie meegeven aan een beginnend metaaldetectorist?

In deze praktijktip beschrijven we de meest voorkomende vondsten in Vlaanderen uit drie verschillende tijdsperiodes – de klassieke oudheid, middeleeuwen en nieuwe & nieuwste tijd. Zo helpen we jou op weg om de basisinformatie in een notendop mee te geven. 

KLASSIEKE OUDHEID (500 V.C. - 476 N.C.)

Deze periode stond in het teken van grote veranderingen: van stadsstaten tot wereldrijken, van mythologie tot wetenschap. Ideeën, gebruiken en technieken uit deze tijd vormen nog steeds de basis van onze moderne samenleving.

Munten

Munten werden niet alleen gebruikt als betaalmiddel, maar ze waren ook een massacommunicatiemiddel. Specifieke afbeeldingen en woorden illustreerden de persoonlijke agenda van de heerser. Verschillende groottes, metaalsamenstellingen en zelfs vervalsingen kunnen veel vertellen over de politiek en economie.

Fibula 

Een fibula is een broche of speld om kledingstukken vast te maken. Dit voorwerp ontwikkelde zich in verschillende vormen. Ze werd niet enkel puur decoratief gebruikt, maar ze had oorspronkelijk een praktische functie. De verschillende stijlen en versieringen duiden vaak specifieke tijdsperiodes en plaatsen aan. 

Juwelen

Juwelen werden zowel om hun beschermende functie als om hun decoratieve uitzicht gedragen. Het symbolische belang van sieraden was groot in de klassieke oudheid. Van identiteit, status en afkomst tot regionale herkomst en geloof, dit alles kon door juwelen worden benadrukt. 

MIDDELEEUWEN (476 - 1453) 

 De middeleeuwen waren een dynamische tijd van oorlog en handel, geloof en dagelijks overleven. Van vroege nederzettingen tot bloeiende steden, overal lieten mensen sporen na – vaak in metaal. Dankzij metaaldetectie vinden we vandaag onder meer munten, sieraden, pelgrimsinsignes, gereedschap en delen van wapens terug. Deze voorwerpen geven ons unieke inkijkjes in het leven van gewone mensen én elites in een tijd die vaak als duister wordt gezien, maar juist veel te vertellen heeft. 

Gespen

Riemen waren een erg belangrijk en symbolisch beladen onderdeel van de middeleeuwse kledij. Gespen zijn dus een van de meest voorkomende voorwerpen uit die tijd. Ze komen voor in verschillende vormen, die variëren doorheen de tijd. De meeste hebben een eenvoudige vormgeving, maar sommige zijn versierd of werden gecombineerd met een decoratieve gespplaat. 

Beslag

Beslag is een brede benaming voor een groep objecten waarvan de precieze functie soms onzeker is, maar waarbij nietgaten of andere elementen duidelijk maken dat ze ergens op bevestigd waren. Vooral voorwerpen in leer (bijv. riemen) en hout (bijv. meubels) werden op deze manier versierd en verstevigd. 

Insignes

Een van de meest sprekende middeleeuwse vondsttypes is het insigne. Deze artefacten bieden ons een blik op de rijke middeleeuwse beeldenwereld, waarin religieuze en dubbelzinnige voorstellingen zij aan zij een plek hadden. Ze dienden als souvenir van een bedevaartsplek, maar evengoed als ledenbadge van een gilde of groep en als uiting van een volkse identiteit. 

NIEUWE EN NIEUWSTE TIJD (1450 - 1945) 

In de post-middeleeuwse periode versnellen de veranderingen verder, met industrialisatie, oorlogen en technologische vooruitgang. Deze periode laat een rijk en divers spoor na in de bodem. Via metaaldetectie vinden we onder andere munten, musketkogels, knopen, gespen, penningen en moderne gebruiksvoorwerpen. Elk object biedt een tastbare link met het verleden en vertelt iets over het dagelijks leven, de conflicten en de cultuur van de voorbije vijf eeuwen. 

Knopen

Soldaten uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog verloren regelmatig de knopen van hun uniform. Soms kan de identiteit of nationaliteit van de drager op basis van specifieke tekens, letters, woorden of zelfs de vindplaats achterhaald worden. 

Munitie

Er wordt wel vaker gezegd dat Vlaanderen het slagveld van Europa is. Dit is ook te zien aan de grote hoeveelheid munitie die er nog in Vlaanderen te vinden is. Kom je in aanraking met niet-ontplofte munitie? Verwittig dan zo snel mogelijk de politie. Wees zeker ook voorzichtig met reeds ontplofte munitie of kogelhulzen. 

Dogtags

De zogenaamde dogtags waren identificatieplaatjes van militairen. Ze werden gedragen aan de nek, later aan de pols. Wanneer de eigenaar overleed, kon een helft afgebroken worden om mee te nemen naar familie. De persoon bleef nog steeds identificeerbaar door de andere helft van de dogtag die achterbleef bij het lichaam.

DOWNLOAD ONZE POSTERS

De verschillende posters beschrijven de meest voorkomende vondsten in Vlaanderen uit drie verschillende tijdsperiodes en helpen jou om deze informatie op een makkelijke, heldere manier over te brengen aan geïnteresseerden.

Download de PDF's en ga aan de slag!