De Gentse Heksengilde: van vergeten geschiedenis naar betrokken gemeenschap

Veerle Meuleman, Tineke De Rijck en Sven Meermans zijn de drijvende krachten achter de Gentse Heksengilde, een recent opgerichte vrijwilligersvereniging die pleit voor historisch eerherstel van de slachtoffers van de Gentse heksenvervolgingen. Wat begon als een persoonlijke fascinatie, groeide uit tot een geëngageerde beweging die verleden en heden met elkaar verbindt.

HET BEGIN VAN DE GENTSE HEKSENGILDE

Veerle Meulemans interesse in heksen en hekserij gaat ver terug. ‘Ik schreef zelfs al een reeks kinderboeken over een fictief heksenpersonage Dieke de Heks,’ vertelt ze. Toen ze zich enkele jaren geleden wilde aansluiten bij de Heksengilde van Laarne, bleek dat enkel mogelijk voor inwoners van de gemeente. Dat bracht haar op het idee om een Gentse variant op te richten.  

Die fascinatie voor het heksenthema deelde ook Tineke De Rijck. Als opperdekenin en medeoprichtster van de Straffe Madammen, een stoet die tijdens de Gentse Feesten vergeten vrouwenfiguren uit de Gentse geschiedenis eert, zet ze zich al jaren in voor meer erkenning van hun verhalen. In 2022 liep ook Veerle mee in de stoet van de Straffe Madammen, waarin heksen centraal stonden. De vonk tussen beide dames sloeg al snel over.  

Niet veel later voegde Sven Meermans zich toe als derde oprichter: ‘Via Veerle ben ik er wat ingerold, maar het thema boeide me al langer,’ begint hij. Het zijn vooral de duistere kantjes van de Gentse geschiedenis, die zelden belicht worden, die zijn interesse wekken. ‘Ook kinderen, soms amper zeven jaar oud, werden slachtoffer van heksenvervolgingen,’ gaat Sven verder. ‘Met ons werk willen we hun verhalen zichtbaar maken.’ 

EERHERSTEL EN EDUCATIE ALS DOEL

De aandacht voor het thema ‘heksen’ groeide verder toen gemeenteraadslid Anne Schiettekatte opriep tot historisch eerherstel van de plaatselijke vervolgingen. Historici Jonas Roelens en Maartje van der Laak doken in het Gentse heksenverleden en brachten de heksenvervolgingen tussen de 14de en de 18de eeuw in kaart. De namen op die lijst kregen in november 2023 een plaats op een gedenkplaat in het Prinsenhof.

Diezelfde maand werd de Gentse Heksengilde officieel boven het doopvont gehouden – met de burgemeester van Gent en de schepen van cultuur als peters, en historica Maartje van der Laak als meter. Anders dan bestaande tradities kiest de Gentse heksengilde voor een eerherstellende en educatieve benadering. Eén die de nadruk legt op de historische en maatschappelijke betekenis van de Gentse heksenvervolgingen. 

Tineke benadrukt dat de gilde bewust een ander signaal wilde geven: ‘Waar anderen het verbranden van de heks vieren, willen wij haar menselijkheid tonen en haar – net als alle andere onschuldige slachtoffers – eren en herdenken.’ Ook Veerle, Sven, en de andere leden van de gilde, delen dezelfde wens om weg te blijven van de sprookjesachtige, angstaanjagende uitbeelding van heksen: lelijke, kwaadaardige vrouwen met wratten en kromme neuzen. 

BARREVOETSE NELE

In de zomer van 2025 bouwde de gilde een eigen heksenreus: Barrevoetse Nele. Gebaseerd op de historische figuur Cornelia van Beverwyck, die in 1589 in Gent beschuldigd werd van heksenrij en op de brandstapel belandde. Dit project werd opgezet in samenwerking met Fluxlab en liep als participatief traject tijdens de Gentse Feesten in de Sint-Niklaaskerk.

‘We wilden van dit project echt iets voor en door de mensen maken,’ klinkt het bij Veerle.

Vrijwilligers van alle leeftijden en achtergronden werkten mee, en zelfs kinderen mochten meebeslissen over het ontwerp. Ze kozen er bewust voor om Nele mooie kledij aan te trekken – als teken van respect. De reus werd de laatste zaterdag van de Gentse Feesten onthuld en tijdens de rondgang van de heksengilde vervoerd op een bakfiets, een ludieke, typisch Gentse én praktische oplossing om haar rond te dragen. 

EEN STERK NETWERK VAN GEËNGAGEERDE GENTENAARS

De Gentse Heksengilde werkt nauw samen met andere lokale organisaties. Ze hebben warme contacten met de Heksengilde van Laarne, met wie ze samen deelnamen aan de stoet van de Gentse heksengilde. Ze zijn aangesloten bij bredere initiatieven, zoals Belgischeheksen.be, dat verschillende steden en gemeenten verbindt de heksenvervolgingen te erkennen en herdenken. Daarnaast werkt de gilde samen met verenigingen en individuen die om uiteenlopende redenen betrokken zijn bij het thema, bijvoorbeeld door eigen interesse in de geschiedenis van heksenvervolgingen.

De gilde hoopt ten slotte dat ook dat steeds meer steden in de toekomst de engagementverklaring voor nationaal eerherstel van vervolgde heksen mee zal ondertekenen.

‘De engagementsverklaring kwam er in het kader van Orange the World, een campagne van de Verenigde Naties tegen geweld op vrouwen en meisjes,’ legt Maartje uit. Vanuit de missie van de gilde om de herinnering aan vervolgde heksen te herstellen, hoopt ze dat steeds meer Belgische steden en gemeenten het voorbeeld volgen van de twaalf die de verklaring al ondertekenden.

TUSSEN GESCHIEDENIS EN ACTUALITEIT

De Heksengilde houdt zich niet alleen bezig met het herinneren van het verleden. Ze leggen ook linken naar actuele vormen van uitsluiting. ‘De heksen uit het verleden waren vaak mensen die niet in de maatschappij pasten, die werden uitgesloten omdat ze “anders” waren,’ merkt Veerle op. Die lijn zien ze ook vandaag nog steeds terugkeren. ‘Denk maar aan pesten.’ Daarom organiseerden ze in september 2025 verschillende acties tijdens de Week tegen Pesten. Daarmee willen ze zowel jongeren in scholen, als ouderen in woonzorgcentra bereiken. Via een ’pestbrievenbus’ kunnen mensen hun verhaal kwijt. De boodschappen werden nadien symbolisch verbrand in een pestketel.

JONG EN OUD BETREKKEN

In maart 2025 organiseerde de Gentse heksengilde voor het eerst een gratis Heksenfeest in het Prinsenhof – een symbolische locatie, waar ook de gedenkplaat hangt. Het evenement, met workshops, standjes en de aanwezigheid van een herboriste, trok veel volk en werkte verbindend.

De activiteiten van de gilde, of het nu gaat om hun heksenfeest, heksenwandelingen of de reuzenworkshops, zijn belangrijke momenten om jong en oud te betrekken. De betrokkenheid van vrijwilligers binnen én buiten de gilde zijn hierin van onschatbare waarde.

De gilde kan rekenen op heel wat ondersteuning, maar toch zijn er ook uitdagingen. Zo zijn ze dringend op zoek naar een lokaal en een nieuwe opslagplaats om hun reus onderdak te bieden.

VERBINDEN MET HEKSENVERHALEN

Met hun participatieve projecten tonen de vrijwilligers van de Gentse Heksengilde dat erfgoed meer is dan herinneren: het kan mensen samenbrengen en actuele thema’s en uitdagingen bespreekbaar maken. Dankzij hun duidelijke missie, slimme samenwerkingen, passie én inzet krijgen vergeten verhalen betekenis in het leven van vandaag.