Zo verwijs je correct naar een bron

Refereren betekent dat je duidelijk aangeeft waar je informatie vandaan komt. Dat is belangrijk omdat het:

• je helpt om later zelf terug te vinden waar je informatie vond;
• voorkomt dat je onterecht werk van anderen als je eigen werk voorstelt;
• anderen de mogelijkheid geeft om je onderzoek te controleren, te gebruiken of verder te zetten.

In een tijd van fake news en AI, is het belangrijker dan ooit om je bronnen te vermelden. Lezers willen weten waar informatie vandaan komt en hoe betrouwbaar die is. Refereren is dus veel meer dan een administratieve formaliteit. Het zorgt ervoor dat je onderzoek ook in de toekomst bruikbaar blijft.

WAT MET PLAGIAAT?

Je mag niet zomaar wat iemand anders heeft geschreven, gemaakt of onderzocht voorstellen als je eigen werk. Doe je dat toch zonder de bron te vermelden, dan is er sprake van plagiaat. Ook wanneer je slechts enkele woorden verandert, blijft dat plagiaat.

Daarnaast moet je ook rekening houden met het auteursrecht. Je mag niet zomaar een volledige tekst van iemand anders overnemen, ook niet als je vermeldt wie de auteur is. Wil je dat toch doen, dan heb je toestemming nodig van de auteur of diens erfgenamen. Die toestemming is niet meer nodig wanneer de auteur meer dan 70 jaar overleden is.

Iedereen verdient erkenning voor zijn of haar werk. Daarom is correct refereren zo belangrijk.

WELKE REFERENTIESYSTEMEN BESTAAN ER?

Om bronnen op een overzichtelijke manier te vermelden, gebruik je een referentiesysteem. Er bestaan verschillende systemen, die vooral gebruikt worden in onderwijs en onderzoek:

• Chicaco-stijl (vaak gebruikt in de geschiedenis)
• APA-stijl (vooral gebruikt in de sociale wetenschap)
• MLA-stijl (voor taal- en cultuurstudies)
• …

Je bent vrij om zelf een referentiestijl te kiezen. Belangrijk is dat je die correct en consequent gebruikt en binnen dezelfde publicatie niet van stijl wisselt. Binnen een heemkundige kring of erfgoedvereniging kan je kiezen voor een bestaande of aangepaste referentiestijl die voor iedere auteur geldt.

Welke stijl je ook kiest, drie principes blijven belangrijk:

• duidelijkheid;
• volledigheid;
• consistentie.

In deze praktijktip gebruiken we de Chicago Manual-stijl (17de editie), omdat die vaak wordt toegepast binnen historisch onderzoek. Dat betekent niet dat je deze stijl zelf ook moet gebruiken.

DE VIJF ONDERDELEN VAN EEN REFERENTIE

Bij een bronvermelding spelen onderstaande vijf onderdelen meestal een rol. Samen maken deze onderdelen duidelijk om welke bron het gaat en waar je die kan terugvinden.

 

Veel van deze informatie vind je terug in de bron zelf. Gebruik je een boek, kijk dan eerst naar de titelpagina. Vind je daar niet alle gegevens, controleer dan de colofon.

Niet elke bron bevat al deze onderdelen en niet alle gegevens zijn altijd beschikbaar. Toch geldt: hoe meer informatie je noteert, hoe makkelijker anderen kunnen achterhalen waar je informatie vandaan komt.

Welke gegevens je vermeldt, hangt af van het type bron. Bij een archiefdocument is de bewaarplaats bijvoorbeeld essentieel, terwijl dat bij een boek met een grote oplage minder belangrijk is. De lezer hoeft immers niet exact hetzelfde exemplaar in dezelfde bibliotheek te raadplegen.

Om bronnen snel en eenvoudig terug te vinden, noteer je gegevens steeds volgens een vaste structuur. Die structuur verschilt naargelang het type bron, maar de logica blijft dezelfde: je geeft voldoende informatie om de bron nauwkeurig terug te vinden.

HOE NOTEER IK DE CORRECTE REFERENTIE?

Om correct te refereren, heb je een kritisch apparaat nodig. Dat klinkt misschien ingewikkeld, maar het betekent gewoon dat je laat zien waar je informatie vandaan komt.

Het kritisch apparaat bestaat uit:

Voetnoten of eindnoten

Voetnoten staan onderaan de pagina, eindnoten achteraan de tekst. Welke vorm je kiest, maakt niet uit. Traditioneel werken humane wetenschappen, zoals geschiedenis, met voetnoten. In de natuurwetenschappen worden vaker eindnoten gebruikt.

Met een voet- of eindnoot verwijs je naar een specifieke zin, bewering of vaststelling. Je geeft aan uit welke bron de informatie komt en vermeldt ook het paginanummer. Gebruik een voet- of eindnoot wanneer je een concreet feit of uitspraak wilt onderbouwen.

Een bibliografie

Een bibliografie is een overzicht van alle gebruikte en relevante bronnen. Je plaatst die aan het einde van een tekst, hoofdstuk of bijdrage. Met een bibliografie maak je duidelijk op welke bronnen je onderzoek of publicatie gebaseerd is.

Gebruik je maar een paar bronnen? Dan worden die in de Chicago-stijl door elkaar in één alfabetische lijst opgenomen. Wanneer je wel wat bronnen hebt, splits je deze op om het overzicht te bewaren.

Heb je beslist om je bronnen op te delen? Doe dat als volgt:

1. Primaire bronnen

• Archiefmateriaal of onuitgegeven documenten (brieven, manuscripten, registers)
• Gepubliceerde primaire bronnen (historische kaarten, wetteksten)

2. Secundaire bronnen

• Boeken
• Artikels
• Digitale media of websites

Bij elk onderdeel rangschik je de bronnen alfabetisch op naam van de auteur. Is er geen auteur vermeld? Rangschik ze dan op titel.

VOORBEELDEN VAN LITERATUURBRONNEN

Zo ziet een boek eruit in een voet- of eindnoot:

Voornaam Achternaam, Titel van het boek (Plaats van uitgave: Uitgever, jaar), paginanummer.

Wat valt op?

• Komma’s scheiden de onderdelen
• Titel van het boek staat cursief
• Plaats, uitgever en jaar staan tussen haakjes
• De verwijzing eindigt met een punt

Voorbeeld:

Werner Thomas, In de klauwen van de Inquisitie (Amsterdam: Amsterdam University Press, 2003), 33.

Zo ziet datzelfde boek eruit in de bibliografie:

Achternaam, Voornaam. Titel van het boek. Plaats van uitgave: Uitgever, jaar.

Wat verandert er?

• Achternaam komt eerst
• Onderdelen worden vooral gescheiden door punten
• Geen paginanummer

Voorbeeld:

Thomas, Werner. In de klauwen van de Inquisitie. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2003.

Het verschil tussen een voetnoot of eindnoot en een bibliografie:

MEER VOORBEELDEN VAN LITERATUURBRONNEN

Boek met meerdere auteurs:

Voetnoot of eindnoot

Jan Dumolyn, et al, Aan de rand van het relativisme. Geschiedenis en engagement, (Brussel: IMAVO, 2003): 22-8.

Bibliografie

Dumolyn, Jan, Robert Brenner, Gita Deneckere, Erik Thoen, Eric Vanhaute en Immanuel Wallerstein. Aan de rand van het relativisme. Geschiedenis en engagement. Brussel: IMAVO, 2003.

Boek, bestaande uit een reeks met meerdere delen:

Voetnoot of eindnoot

Anne-Laure Van Bruaene, Om beters wille: rederijkerskamers en de stedelijke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden (1400–1650), Studies in European Urban History 1100–1800, nr. 18 (Turnhout: Brepols, 2008), 72.

Bibliografie

Van Bruaene, Anne-Laure. Om beters wille: rederijkerskamers en de stedelijke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden (1400–1650). Studies in European Urban History 1100–1800, nr. 18. Turnhout: Brepols, 2008.

Hoofdstuk in een geredigeerd boek:

Voetnoot of eindnoot

Anna Brown, “Women in the Middle Ages,” in Gender and History, ed. Peter Clark (Cambridge: Cambridge University Press, 2016), 55–72.

Bibliografie

Brown, Anna. “Women in the Middle Ages.” In Gender and History, uitgegeven door Peter Clark, 55–72. Cambridge: Cambridge University Press, 2016.

Artikel in een gedrukt tijdschrift:

Voetnoot of eindnoot

Magaly Rodríguez García, “La Société des Nations face à la traite des femmes et au travail sexuel à l’échelle mondiale,” Le Mouvement social 241, nr. 3 (2012): 107.

Bibliografie

García Rodríguez, Magaly. “La Société des Nations face à la traite des femmes et au travail sexuel à l’échelle mondiale.” Le Mouvement social 241, nr. 3 (2012): 105-25.

Artikel in een gedrukte krant:

Voetnoot of eindnoot

Wim Van den Eynde, “Middeleeuws gebouw ontdekt bij werken,” De Standaard, 7 maart 2020, 12.

Bibliografie

Van den Eynde, Wim. “Middeleeuws gebouw ontdekt bij werken.” De Standaard, 7 maart 2020.

Online tijdschriften en kranten:

Voor online (niet-wetenschappelijke) tijdschriften en kranten verwijs je op dezelfde manier als voor gedrukte publicaties. Het verschil is dat je aan het einde van de referentie ook een link toevoegt. Een raadpleegdatum is niet verplicht, maar ze maakt je referentie vollediger. Vermeld die net vóór de link.

Voetnoot of eindnoot

Frank Olbrechts, “Middelkerke wil Zwarte Brigade-burgemeester uitwassen,” Apache, 30.09.2024, geraadpleegd 18.04.2025, https://apache.be/2024/09/30/middelkerke-wil-zwarte-brigade-burgemeester-witwassen.

Bibliografie

Olbrechts, Frank. “Middelkerke wil Zwarte Brigade-burgemeester uitwassen.” Apache, 30.09.2024. Geraadpleegd 18.04.2025. https://apache.be/2024/09/30/middelkerke-wil-zwarte-brigade-burgemeester-witwassen.

Tijdschriftartikel met DOI-nummer (identificatienummer van online tijdschriften):

Wetenschappelijke tijdschriftartikelen krijgen een DOI-nummer. Dat is een unieke code die blijvend gekoppeld is aan een artikel. Ook als het artikel verhuist naar een andere webpagina, blijft het DOI-nummer hetzelfde. Zo kun je het artikel altijd terugvinden.

Voetnoot of eindnoot

Lisa Green, “Digital Literacy Today,” Education Review 18, nr. 1 (2020): 50, https://doi.org/10.1080/123456.

Bibliografie

Green, Lisa. “Digital Literacy Today.” Education Review 18, nr. 1 (2020): 45–60. https://doi.org/10.1080/123456.

Inhoud van een website:

Vermeld bij voorkeur eerst de naam van de auteur. Kun je die niet terugvinden, gebruik dan de naam van de organisatie, instelling of groep achter de website. Is ook die informatie niet beschikbaar, dan begin je de referentie met de titel van de webpagina.

Hetzelfde principe geldt voor de datum. Vermeld de publicatiedatum als die beschikbaar is. Vind je enkel de datum van de laatste aanpassing, gebruik dan die datum. Is er geen datum vermeld, noteer dan wanneer je de webpagina hebt geraadpleegd.

Voetnoot of eindnoot

“Plagiaat,” Wikipedia, de vrije encyclopedie, geraadpleegd op 10 januari 2026, https://nl.wikipedia.org/wiki/Plagiaat.

Bibliografie

“Plagiaat.” Wikipedia, de vrije encyclopedie. Geraadpleegd op 10 januari 2026. https://nl.wikipedia.org/wiki/Plagiaat.

Scriptie of proefschrift:

Voetnoot of eindnoot

Laura Peeters, “Social Media and Identity” (masterproef, Universiteit Gent, 2020), 67.

Bibliografie

Peeters, Laura. “Social Media and Identity.” Masterproef, Universiteit Gent, 2020

Afbeeldingen:

Een afbeelding kan een illustratie zijn bij een tekst, maar soms worden ze als echte bronnen van de tekst zelf opgenomen. De oorsprong van deze afbeelding kan heel divers zijn, waardoor het moeilijk is om een duidelijk houvast te bieden. Je noteert de naam van de maker, een titel of omschrijving van wat is afgebeeld, een datering en een plaats van bewaring. Is de exacte datum wanneer de afbeelding werd gemaakt niet bekend, vermeld dan de periode waarin de afbeelding werd gemaakt. Met de plaats van bewaring bedoelen we bijvoorbeeld een archief, museum of databank. Eventueel kan je ook informatie over vormelijke kenmerken opnemen (medium, type drager, afmetingen).Vond je de afbeelding online, voeg dan de link toe aan het einde van de referentie.

Voetnoot of eindnoot

Voornaam achternaam, Titel, datum, medium, hoogte × breedte × diepte (eenheid), locatie, (link).

Bibliografie

Achternaam, Voornaam. Titel. Datum. Medium, hoogte × breedte × diepte (eenheid). Locatie.

VOORBEELDEN VAN ARCHIEFBRONNEN

Archiefbronnen verschillen van literatuurbronnen. Ze hebben vaak geen duidelijk aangegeven auteur of een gekozen titel, maar bestaan uit dossiers, registers, akten of losse documenten. Ook naar deze bronnen moet je correct verwijzen door de beschikbare informatie duidelijk en consequent te noteren.

Gebruik daarbij, net zoals bij literatuurbronnen, voetnoten of eindnoten en neem ze op in je bibliografie. Je verwijst dan naar één specifiek document, een akte, een inschrijving of een dossier. Daarom bevat zo’n verwijzing vaak veel detail, zoals een datum, inventarisnummer, folio of paginanummer.

Zo ziet een archiefbron eruit in een voetnoot of eindnoot:

Naam van de archiefinstelling, fonds of reeks, omschrijving van het document, inventarisnummer, specifiek onderdeel (folio, pagina of datum).

Wat valt op?

• Alles wordt gescheiden door komma’s
• De verwijzing eindigt met een punt
• Algemene informatie eerst, specifieke informatie laatst
• Inventarisnummer wordt vermeld als het bestaat

Voorbeelden:

Doopakte Jan Peeters, 23.7.1787 (Stadsarchief, Gent (SAG), Doopregister Sint-Jacobs Gent 1602-1796, 93/12) – Voorbeeld van een register

Brief van Jan de Vries aan Piet Jansen, 12 mei 1948, doos 4, map 12, Collectie Politieke Archieven, Stadsarchief, Gent. – Voorbeeld van een dossier of los document

Zo ziet een archiefbron eruit in de bibliografie:

Naam van de archiefinstelling. Naam van het fonds of de reeks.

Wat valt op?

• Enkel het archief en de gebruikte reeks worden vermeld
• Onderdelen worden gescheiden door punten
• Geen inventarisnummers, folio’s of datums

Voorbeeld:

Rijksarchief Gent. Parochieregisters Sint-Jan.

Het verschil tussen een voetnoot (of eindnoot) en een bibliografie:

MEER VOORBEELDEN VAN (ARCHIEF)BRONNEN

Notulen van een vergadering:

Voetnoot of eindnoot

Notulen van de vergadering van de gemeenteraad van Leuven, 3 maart 1898, Stadsarchief Leuven, Gemeenteraad, register 1895–1900, fol. 112r.

Bibliografie

BELGIË

      Leuven

           Stadsarchief Leuven Gemeenteraad.                         Notulen 1895–1900.

E-mail (persoonlijke communicatie): 

Voetnoot of eindnoot

Jan Van Buggenhout, e-mail aan auteur, 18 november 2024.

Bibliografie

E-mails komen niet in de bibliografie, alleen in een noot.

Radio-uitzending:

Voetnoot of eindnoot

“Erfgoed en herbestemming,” De Ochtend, Radio 1, uitgezonden op 22 april 2021.

Bibliografie

De Ochtend. Radio 1. Uitzending van 22 april 2021.

Podcast:

Voetnoot of eindnoot

Melvyn Bragg, “Early Christian martyrdom,” episode van de podcast In our time, 28.04.2022, BBC Radio 4, geraadpleegd 19.9.2022, https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m0016ptt.

Bibliografie

Bragg, Melvyn. “Early Christian martyrdom.” Episode van de podcast In our time. 28.04.2022. BBC Radio 4. Geraadpleegd 19.9.2022. https://www.bbc.co.uk/sounds/play/m0016ptt.

Interview:

Voetnoot of eindnoot

Interview met Herman Van Goethem, afgenomen door de auteur, Antwerpen, 15 oktober 2023.

Bibliografie

Van Goethem, Herman. Interview door de auteur. Antwerpen, 15 oktober 2023.

Databanken:

Voetnoot of eindnoot

Belgische volkstelling van 1846, beschikbaar via LOKSTAT, De historische databank van lokale statistieken, Universiteit Gent, Vakgroep Geschiedenis, geraadpleegd 18.9.2015.

Bibliografie

LOKSTAT. De historische databank van lokale statistieken. Universiteit Gent: Vakgroep Geschiedenis.

Artificiële intelligentie:

AI tekst moet je enkel in de voet- of eindnoten opnemen.

Plaatste je de gebruikte prompt in je tekst? Dan bestaat de voetnoot uit ‘Tekst gegenereerd door’, dan de AI-toepassing, dan de datum waarop je de prompt hebt gebruikt, ‘OpenAI’ en tot slot de URL. Je gebruikt daarbij de algemene URL van de toepassing.

Staat de prompt niet in je tekst? Dan voeg je deze toe tussen de vermelding van de AI-toepassing en ‘OpenAI’.

Voetnoot of eindnoot

Tekst gegenereerd door ChatGPT-5, OpenAI, November 7, 2025, https://chatgpt.com/share/690e00b2-b34c-8006-abb0-4507f14e412b.

Tekst genereerd door ChatGPT-5, antwoord op “How much wood could a woodchuck chuck if a woodchuck could chuck wood?,” Open AI, November 7, 2025, edited for style and accuracy

GOED REFEREREN IN VIJF STAPPEN

Refereren hoeft niet veel werk te zijn. Door tijdens je onderzoek meteen enkele gegevens te noteren, bespaar je jezelf achteraf heel wat zoekwerk.

Stap 1: Noteer meteen waar je informatie vond 

Kom je een interessante bron tegen? Noteer dan niet alleen de informatie die je wilt gebruiken, maar ook waar je die hebt gevonden. Wacht daar niet mee tot later.

Stap 2: Verzamel de belangrijkste brongegevens

Stel jezelf bij elke bron enkele eenvoudige vragen:

• Wat is het?
• Waar vond ik het?
• Wanneer raadpleegde ik het?
• Welk deel van de bron gebruikte ik?

Met die informatie heb je meestal al de bouwstenen van een correcte referentie.

Stap 3: Werk volgens één vaste structuur

Werk met een gekozen of aangepaste referentiestijl en pas die consequent toe. Gebruik telkens dezelfde volgorde van gegevens.

Consistent werken maakt je referenties overzichtelijker en makkelijker controleerbaar.

Stap 4: Hou bron en notities bij elkaar

Zorg ervoor dat elke notitie, foto, scan of citaat gekoppeld blijft aan de juiste bron. Zo vermijd je dat je later moet uitzoeken waar bepaalde informatie precies vandaan kwam.

Stap 5: Controleer je referenties

Bekijk vóór je publiceert nog eens al je bronverwijzingen. Stel jezelf daarbij één eenvoudige vraag: ‘Kan ik met deze gegevens de oorspronkelijke bron terugvinden?’

Is het antwoord ja, dan zit je meestal goed.

VERDER LEZEN?

Bekijk de stijlgidsen van:

• KU Leuven – Bibliografisch refereren en Zotero – Praktische gids voor historici
  (heldere uitleg over verschillende referentiestijlen)
• UGent – Stijlgids Opleiding Geschiedenis UGent
  (praktische voorbeelden per bronsoort en gebruik van AI inbegrepen)

Bibliografie

KU Leuven, Onderzoekseenheid Geschiedenis. Refereren en citeren. Leuven: KU Leuven, 2025.

“Plagiaat.” Wikipedia, de vrije encyclopedie. Geraadpleegd op 12 januari 2026. https://nl.wikipedia.org/wiki/Plagiaat

Universiteit Gent, Vakgroep Geschiedenis. Stijlgids opleiding geschiedenis 2025–2026. Gent: Universiteit Gent, 2025.

(Onder)zoekstips Universiteit Gent: https://www.onderzoektips.ugent.be/nl/tags/refereren/

• UGent (Onder)zoektips. Referentiestijl: wat is dit? Universiteit Gent, aangepast 28 oktober 2025. Geraadpleegd op 10 januari 2026. Https://www.onderzoektips.ugent.be/nl/tips/00000471/.
• UGent (Onder)zoektips. Refereren: hoe doe je dat correct? Universiteit Gent, aangepast 17 november 2025. Geraadpleegd op 10 januari 2026. https://www.onderzoektips.ugent.be/nl/tips/00000361/.
• UGent (Onder)zoektips. APA: referentielijst opstellen. Universiteit Gent, aangepast 29 augustus 2025. Geraadpleegd op 10 januari 2026. https://www.onderzoektips.ugent.be/nl/tips/00001868/.
• UGent (Onder)zoektips. APA: refereren in de tekst. Universiteit Gent, aangepast 16 september 2025. Geraadpleegd op 10 januari 2026. https://www.onderzoektips.ugent.be/nl/tips/00001867/.